Ton Kontrol Devrelerinde Dip Ses ve Gürültü Azaltma
Ton kontrol, preamplifikatör ve audio devrelerinde karşılaşılan dip ses, uğultu, hiss ve potansiyometre hışırtısı çoğu zaman devrenin kendisinden değil; kablolama, besleme filtrelemesi, topraklama veya kullanılan komponentlerden kaynaklanabilir.Özellikle düşük seviyeli ses sinyallerinin işlendiği ton kontrol devrelerinde birkaç basit önlem, ses kalitesini önemli ölçüde iyileştirebilir.
Ekranlı Kablo Kullanımı
Potansiyometrelere ve diğer düşük seviyeli ses noktalarına giden kablolarda ekranlı (shielded) kablo kullanılması önerilir.Uzun ve ekransız sinyal kabloları çevredeki 50 Hz şebeke alanından kolayca etkilenebilir. Bu durumda potansiyometreye el yaklaştırıldığında veya dokunulduğunda hoparlörden vınlama ve uğultu duyulabilir.
Sinyal kabloları mümkün olduğunca kısa tutulmalı ve güç kablolarından uzak geçirilmelidir.
Besleme Filtresi
Aktif ton kontrol devrelerinde besleme hattının temiz olması önemlidir.Op-amp besleme pinlerine mümkün olduğunca yakın 100 nF seramik bypass kondansatörü kullanılması, yüksek frekanslı besleme parazitlerinin bastırılmasına yardımcı olur.
Daha hassas devrelerde besleme hattına ek elektrolitik kondansatörler de kullanılabilir.
| Uygulama | Öneri |
|---|---|
| Op-Amp besleme | Entegreye yakın 100 nF seramik kondansatör |
| Sinyal kabloları | Kısa ve ekranlı kablo |
| Güç kabloları | Ses sinyal kablolarından mümkün olduğunca uzak tutulmalı |
| Topraklama | Düzenli ve kontrollü bağlantı yapılmalı |
Potansiyometre Seçimi
Eski, oksitlenmiş veya tozlanmış potansiyometreler çevrildiğinde çatırdama ve hışırtı yapabilir.Volume, Bass, Treble ve Balance gibi kontrollerde kaliteli ve uygun karakteristikte potansiyometre kullanılması önemlidir.
Ses seviyesi kontrolünde genellikle logaritmik (audio) potansiyometre, bazı ton kontrol uygulamalarında ise devrenin tasarımına bağlı olarak lineer potansiyometre kullanılır.
Topraklama ve Dip Ses
Dip sesin bir diğer önemli nedeni hatalı topraklama veya ground loop (toprak döngüsü) oluşmasıdır.Ses sinyali toprakları, besleme dönüş yolları ve şase bağlantıları gelişigüzel yapılmamalıdır. Özellikle metal kutu içerisine yerleştirilen audio devrelerinde topraklama düzenine dikkat edilmelidir.
Sonuç
Temiz ve düşük gürültülü bir ton kontrol devresi için yalnızca doğru şemayı kullanmak yeterli değildir. Kablolama, besleme filtreleme, potansiyometre kalitesi ve topraklama düzeni de en az devre tasarımı kadar önemlidir.Bu kurallara dikkat edilmesi; ton kontrol, preamplifikatör, mixer, synth ve çeşitli audio efekt devrelerinde dip ses ve parazitlerin azaltılmasına yardımcı olur.
