Any Schematic Diagram available for this Tone Control?
Ton Kontrol Devre Şemaları | Bass, Treble ve Aktif Ton Kontrol Devreleri
Transistörlü Ön Yükselteç ve Ton Ayarlı Sürücü Amplifikatörü
“Pre Amplifier and Driving Amplifier with Tone Regulation” başlıklı bu devre, transistörler kullanılarak tasarlanmış bir ön yükselteç ve ton ayarlı sürücü amplifikatörü yapısına sahiptir.Devre; düşük seviyeli ses sinyalinin yükseltilmesi, ses seviyesinin kontrol edilmesi, ton karakteristiğinin ayarlanması ve çıkış katının sürülmesi için birden fazla transistör katını bir arada kullanmaktadır.
Besleme Devresi
Devre +30 V DC besleme ile çalışmaktadır.Besleme hattında bulunan elektrolitik kondansatörler ve seri dirençler, devrenin farklı bölümlerine daha filtrelenmiş ve kararlı bir besleme gerilimi sağlamak amacıyla kullanılmıştır.
| Eleman | Değer | Görevi |
|---|---|---|
| C | 100 µF | Besleme filtreleme |
| C | 500 µF | Besleme filtreleme ve dalgalanmayı azaltma |
| R | 4,7 kΩ | Besleme hattında gerilim düşürme/izolasyon |
| R | 1 kΩ | Besleme filtresi ve katlar arası izolasyon |
Bu RC filtre yapısı, özellikle transistörlü ses devrelerinde besleme hattından gelebilecek istenmeyen gürültülerin azaltılmasına yardımcı olur.
T1 – İlk Ön Yükselteç Katı
Ses giriş sinyali, 0,1 µF kuplaj kondansatörü üzerinden ilk transistör olan T1 – BC109'un base girişine uygulanmaktadır.BC109, düşük gürültülü ses uygulamalarında kullanılabilen bir küçük sinyal transistörüdür. Bu nedenle devrenin ilk katında düşük seviyeli ses sinyalinin yükseltilmesi için tercih edilmiştir.
İlk kat içerisinde:
- 2 MΩ öngerilim direnci,
- 10 kΩ emiter direnci,
- 5 µF kondansatör,
- 50 kΩ P1 potansiyometresi
P1 potansiyometresi, giriş sinyalinin seviyesinin ayarlanmasında kullanılan kontrol elemanlarından biridir.
T2 – Ara Yükselteç Katı
T1 tarafından yükseltilen sinyal, 5 µF kuplaj kondansatörü üzerinden ikinci transistör katına aktarılır.Bu bölümde T2 – BC107 transistörü görev yapmaktadır.
T2 katında bulunan P2 – 50 kΩ potansiyometresi sinyal seviyesinin ayarlanmasına yardımcı olur.
Katın önemli elemanları:
| Eleman | Değer | Görevi |
|---|---|---|
| Kollektör-base direnci | 400 kΩ | Transistör öngerilim ağı |
| Kollektör direnci | 5 kΩ | Kollektör yükü |
| Emiter direnci | 500 Ω | Emiter akımının belirlenmesi |
| Emiter direnci | 40 kΩ | Öngerilim ve emiter devresi |
Bu katın temel görevi, ilk transistör katından gelen sinyali daha ileri işleme ve ton kontrol aşamasına uygun seviyeye getirmektir.
Ton Regülasyonu
Devrenin orta bölümünde ses sinyalinin frekans karakteristiğini değiştirmek için bir ton kontrol ağı bulunmaktadır.Bu bölümde B ve S olarak işaretlenen potansiyometreler üzerinden sesin farklı frekans bölgeleri ayarlanabilmektedir.
Ton kontrol ağında kullanılan bazı kondansatör değerleri:
- 6 nF
- 200 nF
- 1 nF
- 0,15 µF
- 33 nF
Ayrıca 20 kΩ, 6 kΩ, 25 kΩ ve 900 Ω gibi çeşitli dirençler de ton kontrol ağının frekans karakteristiğinin oluşturulmasında görev yapmaktadır.
Kondansatör ve dirençlerden oluşan bu ağ, ses sinyalinin belirli frekanslarını zayıflatarak veya öne çıkararak ton karakterinin değiştirilmesini sağlar.
T3 ve T4 – Sürücü Katı
Ton kontrolünden geçen ses sinyali daha sonra T3 ve T4 – BC107 transistörlerinden oluşan sürücü katına aktarılır.Bu transistörler, ton kontrol devresinden gelen sinyali çıkışa aktarılabilecek uygun seviyeye getirmek ve sonraki yükselteç katını sürmek amacıyla kullanılır.
Çıkış bölümünde bulunan 1 kΩ seri direnç, çıkış bağlantısının devreye uygun şekilde yapılmasına yardımcı olan elemanlardan biridir.
Devrenin Genel Sinyal Akışı
Devrenin çalışma yapısı özetle şu şekilde gösterilebilir:| Aşama | Devre Bölümü | İşlev |
|---|---|---|
| 1 | INPUT | Ses sinyalinin devreye uygulanması |
| 2 | T1 – BC109 | İlk düşük gürültülü ön yükseltme |
| 3 | P1 – 50 kΩ | Giriş/sinyal seviyesi kontrolü |
| 4 | T2 – BC107 | Ara yükseltme katı |
| 5 | P2 – 50 kΩ | Sinyal seviyesi kontrolü |
| 6 | B / S Ton Kontrolü | Ses frekans karakteristiğinin ayarlanması |
| 7 | T3 / T4 – BC107 | Sürücü katı |
| 8 | 1 kΩ + OUT | Çıkış sinyalinin alınması |
Sonuç
Bu tasarım, BC109 ve BC107 transistörleriyle oluşturulmuş çok kademeli bir ses ön yükselteç ve sürücü devresidir. Giriş katında düşük gürültülü ön yükseltme yapılırken, ara kat sinyali güçlendirir. Devrenin ton kontrol bölümü ise direnç ve kondansatörlerden oluşan frekans seçici ağ üzerinden ses karakteristiğinin değiştirilmesine olanak sağlar.Son bölümdeki T3 ve T4 sürücü katı sayesinde işlenmiş ses sinyali çıkışa aktarılır. Bu nedenle devre, bir güç amplifikatörünün girişinde kullanılabilecek transistörlü preamplifikatör ve ton kontrol katı olarak değerlendirilebilir.
Son düzenleme:
NE5532 Aktif Ton Kontrol ve Ön Yükselteç Devresi
Paylaşılan şema, düşük gürültülü NE5532 işlemsel yükselteçleri kullanılarak tasarlanmış tek kanallı aktif ton kontrol ve ön yükselteç devresini göstermektedir.Devrede ses sinyali giriş katında yükseltilmekte, ardından Treble, Middle ve Bass olmak üzere üç ayrı frekans bölgesinde ton kontrolünden geçirilmekte ve son olarak Volume kontrolü üzerinden çıkışa aktarılmaktadır.
Aktif Elemanlar – NE5532
Devrenin aktif elemanları U1 ve U2 olarak gösterilen NE5532 entegreleridir.NE5532, özellikle ses uygulamaları için geliştirilmiş, düşük gürültülü ve düşük distorsiyonlu çift op-amp içeren bir entegredir. Bu özellikleri nedeniyle preamplifikatör, aktif filtre, mikser ve ton kontrol devrelerinde sık tercih edilir.
Giriş Katı – IN RIGHT
Devreye IN RIGHT terminalinden giren ses sinyali öncelikle giriş filtresinden geçirilir.Bu bölümde:
- R1 = 100 kΩ
- C1 = 120 pF
- R2 = 22 kΩ
100 kΩ'luk R1 giriş direnci sinyal için uygun bir giriş empedansı oluştururken, 120 pF'lık C1 kondansatörü yüksek frekanslı istenmeyen bileşenlerin sınırlandırılmasına yardımcı olur.
Sinyal daha sonra 22 kΩ R2 üzerinden ilk op-amp katı olan U1/1'in inverting girişine uygulanır.
U1/1 – İlk Yükselteç ve Geri Besleme
İlk op-amp katında geri besleme elemanı olarak R3 = 100 kΩ kullanılmaktadır.Geri besleme hattında ayrıca C2 = 47 pF kondansatörü bulunmaktadır. Bu kondansatör, yükseltecin yüksek frekans davranışının kontrol edilmesine ve istenmeyen yüksek frekanslı etkilerin sınırlandırılmasına yardımcı olur.
R2 ve R3 değerleri, devrenin ilgili çalışma koşullarında op-amp katının kapalı çevrim kazancının belirlenmesinde önemli rol oynar.
Üç Bantlı Aktif Ton Kontrolü
İlk yükselteç katından sonra ses sinyali üç bantlı aktif ton kontrol bölümüne aktarılır.Ton kontrol devresi:
- TREB (Treble / Tiz)
- MIDDLE (Mid / Orta)
- BASS (Bas)
TREB – Tiz Kontrolü
Treble bölümünde 50 kΩ TREB potansiyometresi kullanılmaktadır.Bu bölümde ayrıca:
- R4 = 1 kΩ
- R5 = 1 kΩ
- R6 = 1 kΩ
- C3 = 2,2 nF (222)
Bu ağ, ses sinyalinin yüksek frekans bölgesindeki seviyesinin artırılıp azaltılmasını sağlar.
MIDDLE – Orta Frekans Kontrolü
Orta frekans kontrolü 50 kΩ MID potansiyometresi üzerinden yapılmaktadır.Devrede:
- R7 ve R8 ≈ 18–22 kΩ
- C4 = 22 nF (223)
- C5 = 1 nF (102)
Bu RC ağı, ses sinyalinin orta frekans karakteristiğini belirleyen filtre bölümünü oluşturur.
BASS – Bas Kontrolü
Bas kontrol bölümünde 50 kΩ BASS potansiyometresi kullanılmaktadır.Bu bölümde:
- R9 = 10 kΩ
- R10 = 10 kΩ
- C6 = 100 nF (104)
Bu filtre ağı üzerinden düşük frekansların seviyesi kontrol edilerek sesin bas karakteristiği değiştirilebilir.
U2/1 – İkinci Op-Amp Katı
Üç bantlı ton kontrol bölümünden çıkan sinyal, ikinci yükselteç katı olan U2/1 op-amp'ına uygulanmaktadır.U2/1'in geri besleme bölümünde C7 = 1 nF (102) kondansatörü bulunmaktadır.
Bu kat, ton kontrol devresinden gelen sinyalin tamponlanması ve çıkış seviyesinin uygun hale getirilmesi açısından önemli bir görev üstlenmektedir.
Volume ve Çıkış Katı
İkinci op-amp katından çıkan sinyal, R12 = 1 kΩ seri direnç üzerinden çıkış bölümüne aktarılır.Ardından C8 kuplaj kondansatörü üzerinden sinyal 50 kΩ VOLUME potansiyometresine ulaşır.
Volume potansiyometresi, OUT RIGHT çıkışına gönderilecek son ses seviyesinin ayarlanmasını sağlar.
Sinyal son olarak:
OUT RIGHT
terminalinden devrenin çıkışına aktarılır.
Kondansatör Kodları
Şemada kullanılan bazı kondansatörlerin üzerinde doğrudan değer yerine üç haneli kodlama bulunmaktadır:| Kod | Kapasite | Devredeki Konumu |
|---|---|---|
| 222 | 2,2 nF | C3 – Treble |
| 223 | 22 nF | C4 – Middle |
| 102 | 1 nF | C5 / C7 |
| 104 | 100 nF | C6 – Bass |
Bu kodlama, seramik ve film tipi küçük değerli kondansatörlerde sık karşılaşılan üç haneli kondansatör değer gösterimidir.
Devrenin Genel Sinyal Akışı
| Aşama | Devre Bölümü | İşlev |
|---|---|---|
| 1 | IN RIGHT | Ses sinyalinin giriş yapması |
| 2 | R1 / C1 / R2 | Giriş empedansı ve filtreleme |
| 3 | U1/1 – NE5532 | İlk yükseltme katı |
| 4 | TREB | Tiz frekans kontrolü |
| 5 | MIDDLE | Orta frekans kontrolü |
| 6 | BASS | Bas frekans kontrolü |
| 7 | U2/1 – NE5532 | İkinci yükseltme/tamponlama katı |
| 8 | R12 / C8 | Çıkış kuplajı ve izolasyonu |
| 9 | VOLUME | Son ses seviyesi ayarı |
| 10 | OUT RIGHT | Sağ kanal ses çıkışı |
Sonuç
Bu NE5532 tabanlı tasarım, üç bantlı aktif ton kontrolü bulunan bir ses ön yükselteç devresi olarak öne çıkmaktadır. Giriş katındaki NE5532 yükseltecinden sonra Bass, Middle ve Treble kontrolleriyle sesin frekans karakteristiği ayarlanmakta, ikinci NE5532 katı üzerinden sinyal işlenerek Volume kontrolü aracılığıyla çıkışa aktarılmaktadır.Devrenin düşük gürültülü NE5532 op-amp kullanması ve Bass + Middle + Treble şeklinde üç bantlı ton kontrolü sunması, onu preamplifikatör ve DIY ses elektroniği projelerinde kullanılabilecek bir tasarım haline getirmektedir.
Son düzenleme:
Ton kontrollü preamplifikatör
LM833 ile Düşük Gürültülü Stereo Preamplifikatör ve Aktif Ton Kontrol Devresi
Bu devre, LM833 entegresi kullanılarak hazırlanmış, düşük gürültülü ve iki kanallı bir ses preamplifikatörü ve aktif ton kontrol devresidir.LM833, bipolar teknoloji ile üretilmiş, özellikle yüksek kaliteli ses uygulamalarında kullanılmak üzere tasarlanmış düşük gürültülü çift op-amp entegresidir. Devre; preamplifikatör, ses filtreleri ve aktif ton kontrol uygulamalarında kullanılabilecek yapıdadır.
İki kanallı yapısı sayesinde stereo ses sinyallerinin işlenmesine uygundur. Devrede ayrıca Volume, Balance, Bass ve Treble kontrolleri bulunmaktadır.
| Özellik | Değer |
| Entegre | LM833 |
| Yapı | Çift op-amp |
| Teknoloji | Bipolar |
| Besleme gerilimi | ±5 V – ±18 V |
| Maksimum gerilim kazancı | 110 dB |
| Doğrusal olmayan bozulma | %0,002 |
| Çalışma akımı | Yaklaşık 5 mA |
| Kullanım alanı | Ses preamplifikatörü, filtre, ton kontrolü |
Devrenin Kontrolleri
Devrede stereo ses sinyalinin seviyesini ve ton karakterini ayarlamak için dört temel kontrol bulunur:- VOLUME: Genel ses seviyesini ayarlar.
- BALANCE: Sağ ve sol kanal arasındaki ses dengesini ayarlar.
- BASS: Düşük frekansların seviyesini ayarlar.
- TREBLE: Yüksek frekansların seviyesini ayarlar.
Besleme
Devre, LM833'ün gerektirdiği simetrik (bipolar) besleme ile çalışacak şekilde tasarlanmıştır.Besleme gerilimi:
+V / 0 V / -V
LM833 için önerilen çalışma aralığı ±5 V ile ±18 V arasındadır. Ses devrelerinde düşük gürültülü ve kararlı bir besleme kullanılması, devrenin performansı açısından önemlidir.
Besleme hattında kullanılan kondansatörler, op-amp besleme uçlarındaki yüksek frekanslı parazitlerin bastırılmasına yardımcı olur.
Parça Listesi
| Parça | Değer |
|---|---|
| C1, C9, C101, C109 | 470 nF |
| C2, C102 | 10 pF |
| C3, C7, C8, C103, C107, C108 | 2,2 MΩ olarak belirtilmiş |
| C4, C104 | 15 nF |
| C5, C6, C105, C106 | 150 nF |
| C10, C110 | 68 nF |
| C11, C12 | 100 µF / 25 V |
| C13 – C16 | 100 nF |
| IC1, IC2 | LM833 |
| P1, P101 | 100 kΩ |
| R1, R101 | 1 kΩ |
| R2, R102 | 100 kΩ |
| R3, R4, R103, R104 | 39 kΩ |
| R5, R11, R105, R111 | 4,7 kΩ |
| R6, R7, R106, R107 | 1,2 kΩ |
| R8, R9, R10, R12, R13, R108, R109, R110 | 2,2 kΩ |
| R14, R114 | 41,2 kΩ |
| R15 | 18 kΩ |
| R16, R116 | 15 kΩ |
| R17, R117 | 22 kΩ |
| BALANCE | 25 kΩ / N |
| BASS | 25 kΩ / N |
| TREBLE | 25 kΩ / N |
| VOLUME | 50 kΩ / G |
| IN, OUT, UCC | ARK500/3 |
Dikkat Edilmesi Gereken Nokta
Parça listesinde C3, C7, C8, C103, C107 ve C108 için "2M2" değeri verilmiş. Bu değer kondansatör açısından alışılmış bir gösterim olmadığı için, devre şeması üzerinden tekrar kontrol edilmesi gerekir. 2M2 ifadesi dirençlerde genellikle 2,2 MΩ anlamına gelir. Bu nedenle orijinal şemadaki sembol ve bağlantılar görülmeden bu değer kesin olarak kondansatör değeri şeklinde yorumlanmamalıdır.Benzer şekilde "100M/" ifadesi de parça listesinin aktarımı sırasında bozulmuş olabilir; burada 100 µF / 25 V olarak değerlendirilmiştir.
Sonuç
LM833 tabanlı bu devre; düşük gürültülü yapısı, stereo iki kanallı çalışma özelliği ve Bass, Treble, Balance ve Volume kontrolleri sayesinde kaliteli ses uygulamalarında kullanılabilecek bir preamplifikatör ve ton kontrol katıdır.Özellikle DIY amfi projeleri, güç amplifikatörü ön katları, aktif hoparlör sistemleri ve stereo ses sistemleri için değerlendirilebilir.
Eklentiler
Son düzenleme:
Please upload Gerber files
Hello,
Gerber files of this project are paid.
Benzer konular
