Ton Kontrol Devre Şemaları | Bass, Treble ve Aktif Ton Kontrol Devreleri

[zeusaudios]

I can share for free

Please share them at zeusaudiozone@gmail.com

 

[guclusat]

BC548B ile Transistörlü Preamplifikatör ve Baxandall Ton Kontrol Devresi​

Bu devre, BC548B NPN transistörleri kullanılarak hazırlanmış bir ses ön yükselteç (preamplifikatör) ve aktif/pasif ton kontrol devresidir.

Devre; giriş katı, iki kademeli transistörlü yükseltme, Baxandall tipi bas ve tiz ton kontrol ağı, çıkış yükselteci ve ses seviyesi kontrolünden oluşmaktadır.

Devrenin tamamı +10 V DC besleme ile çalışacak şekilde tasarlanmıştır.

Devrenin Genel Özellikleri​

Özellik	Değer / Açıklama
Devre tipi	Transistörlü preamplifikatör + ton kontrol
Transistörler	3 × BC548B
Besleme	+10 V DC
Giriş	Audio-IN
Çıkış	Audio-OUT
Ton kontrolü	Bas ve tiz
Ton potansiyometreleri	P1 = 100 kΩ, P2 = 100 kΩ
Ses seviyesi	P3 = 100 kΩ

+10 V Besleme ve LED Göstergesi​

Devrenin besleme gerilimi +10 V DC'dir.

Besleme hattında bulunan:

C12 = 1000 µF / 16 V

elektrolitik kondansatörü, besleme geriliminin filtrelenmesine ve ses devresinin daha kararlı çalışmasına yardımcı olur.

Devrenin çalıştığını göstermek amacıyla LED1 kullanılmıştır. LED akımı:

R16 = 1 kΩ

direnci üzerinden sınırlandırılır.

Böylece devre besleme aldığında LED1 yanarak çalışma durumunu gösterir.

Giriş ve İlk Yükseltme Katı​

Ses sinyali Audio-IN terminalinden devreye uygulanır.

Giriş sinyali önce:

R1 = 1 kΩ

direncinden ve ardından:

C1 = 4,7 µF

kuplaj kondansatöründen geçirilerek ilk transistör katına aktarılır.

İlk yükseltme bölümünde Q1 ve Q2 BC548B transistörleri kullanılmaktadır.

Bu transistörler ile birlikte R2–R6 dirençleri ve C2 = 220 pF kondansatörü giriş sinyalinin yükseltilmesi, öngerilimleme ve frekans karakteristiğinin belirlenmesinde görev yapar.

Bu bölümün temel amacı, Audio-IN girişinden gelen düşük seviyeli ses sinyalini sonraki ton kontrol katını sürebilecek seviyeye yükseltmektir.

Baxandall Tipi Ton Kontrol Katı​

İlk yükseltme katından çıkan sinyal C3 = 4,7 µF kuplaj kondansatörü üzerinden ton kontrol bölümüne aktarılır.

Devrenin bu kısmında Baxandall tipi bas ve tiz ton kontrol ağı bulunmaktadır.

Ton kontrolünde:

• P1 = 100 kΩ → Bas kontrolü
• P2 = 100 kΩ → Tiz kontrolü
• R7–R11 → Ton kontrol dirençleri
• C4, C5 = 47 nF
• C6, C7 = 2,2 nF

kullanılmıştır.

Bu elemanlar birlikte çalışarak ses sinyalinin düşük ve yüksek frekanslarının seviyesinin değiştirilmesini sağlar.

Bas Kontrolü​

P1 (100 kΩ) potansiyometresi düşük frekansların seviyesini ayarlamak için kullanılır.

Potansiyometrenin konumuna bağlı olarak bas frekansları güçlendirilebilir veya zayıflatılabilir.

Tiz Kontrolü​

P2 (100 kΩ) potansiyometresi yüksek frekansların ayarlanmasını sağlar.

Bu kontrol ile sesin daha parlak veya daha yumuşak bir karaktere sahip olması sağlanabilir.

Çıkış Yükselteci – Q3​

Ton kontrol ağından geçen ses sinyali, üçüncü transistör olan Q3 (BC548B) katına uygulanır.

Q3 ile birlikte:

• R12–R15
• C10
• C11

elemanları çıkış yükseltme ve sinyalin uygun seviyeye getirilmesi bölümünü oluşturur.

Bu kat, ton kontrolünden sonra oluşabilecek sinyal kayıplarının telafi edilmesine ve çıkışın uygun bir seviyeye getirilmesine yardımcı olur.

Volume ve Audio-OUT​

Q3 katında yükseltilen sinyal, C9 = 4,7 µF kuplaj kondansatöründen geçirilir.

Daha sonra:

P3 = 100 kΩ

potansiyometresi üzerinden çıkış ses seviyesi ayarlanır.

Son olarak sinyal Audio-OUT terminaline aktarılır.

Böylece P3 kullanılarak güç amplifikatörüne veya başka bir ses katına gönderilecek sinyalin seviyesi ayarlanabilir.

Sinyal Akışı​

Devrenin genel sinyal akışı şu şekildedir:

Audio-IN → R1 → C1 → Q1/Q2 BC548B → C3 → Baxandall Ton Kontrolü → Q3 BC548B → C9 → P3 Volume → Audio-OUT

Temel Elemanlar​

Eleman	Değer	Görevi
Q1, Q2, Q3	BC548B	Ses yükseltme katları
C1	4,7 µF	Giriş kuplajı
C2	220 pF	Frekans düzenleme
C3	4,7 µF	Ton kontrolüne kuplaj
C4, C5	47 nF	Ton kontrol ağı
C6, C7	2,2 nF	Yüksek frekans ton kontrolü
C9	4,7 µF	Çıkış kuplajı
C12	1000 µF / 16 V	Besleme filtreleme
P1	100 kΩ	Bas kontrolü
P2	100 kΩ	Tiz kontrolü
P3	100 kΩ	Ses seviyesi (Volume)
R16	1 kΩ	LED akım sınırlama

Sonuç​

BC548B tabanlı bu preamplifikatör ve ton kontrol devresi, düşük gerilimli ses uygulamaları için hazırlanmış üç transistörlü bir yapıya sahiptir.

Q1 ve Q2 giriş sinyalini yükseltirken, orta bölümdeki Baxandall tipi ton kontrol ağı bas ve tiz ayarlarının yapılmasını sağlar. Q3 ise ton kontrolünden geçen sinyali tekrar yükselterek P3 üzerinden ses seviyesi ayarlanmış şekilde Audio-OUT çıkışına aktarır.

+10 V DC ile çalışması ve az sayıda aktif eleman içermesi nedeniyle DIY amfi, preamplifikatör, aktif hoparlör ve çeşitli ses elektroniği projelerinde değerlendirilebilecek pratik bir devredir.

 

[sputnik]

Sya bisa berbagi free

Please send to setiawanyulianto123@gmail.com

 

[guclusat]

709 ve HEP Transistörlü Ton Kontrol Devreleri​

Sentez (Synth) modülleri ve çeşitli ses efekt devrelerinde kullanılmak üzere hazırlanmış iki farklı ton kontrol devresi aşağıda incelenmektedir.

İlk devre, 709 operasyonel amplifikatör kullanılarak oluşturulmuş kompakt bir Bass ve Treble ton kontrol katıdır. İkinci devre ise HEP 50 ve HEP 51 transistörleri, 1N914 diyotları ve çeşitli RC filtrelerden oluşan, aynı zamanda sinyal seviyeleri arasında empedans uyumu sağlayan daha kapsamlı bir yapıya sahiptir.

1. 709 Entegreli Op-Amp Ton Kontrol Devresi​

İlk devrenin merkezinde 709 operasyonel amplifikatörü bulunmaktadır. Giriş sinyali IN terminalinden kuplaj kondansatörü üzerinden devreye uygulanır.

Ton kontrol bölümü iki temel frekans aralığını ayarlamak üzere tasarlanmıştır:

• Bass: Düşük frekansların seviyesini ayarlar.
• Treble: Yüksek frekansların seviyesini ayarlar.

Potansiyometreler ve RC elemanlarından oluşan filtre ağı sayesinde giriş sesinin frekans karakteristiği değiştirilebilir.

Bu devrenin orijinal kullanım alanı synth modülleri olsa da, yapısı itibarıyla çeşitli ses efektleri, ön yükselteçler ve audio projelerinde ton kontrol katı olarak değerlendirilebilir.

Özellik	Açıklama
Aktif eleman	709 operasyonel amplifikatör
Giriş	IN terminali
Ton ayarları	Bass ve Treble
Filtre yapısı	Direnç, kondansatör ve potansiyometrelerden oluşan RC ton ağı
Kullanım alanı	Synth modülleri, ses efektleri ve audio devreleri

Sinyal Akışı​

IN → Kuplaj → 709 Op-Amp → Bass/Treble Ton Kontrolü → Çıkış

Bu yapı özellikle devreye fazla karmaşıklık eklemeden temel frekans ayarı yapmak isteyen audio uygulamaları için kullanılabilir.

---

2. HEP 50 ve HEP 51 Transistörlü Ton Kontrol Devresi​

İkinci devre daha farklı bir mimariye sahiptir. Devrede HEP 50 NPN transistörü, HEP 51 aktif devre blokları ve 1N914 diyotları kullanılmıştır.

Devre +15V DC besleme ile çalışacak şekilde tasarlanmıştır.

Giriş sinyali önce potansiyometre ve kuplaj kondansatörü üzerinden HEP 50 tabanlı ilk katına uygulanır. Bu bölüm yalnızca yükseltme amacıyla değil, aynı zamanda devrenin giriş ve sonraki ton kontrol katları arasındaki empedans uyumunu sağlamak açısından da önemlidir.

Ardından sinyal, dirençler, kondansatörler ve potansiyometrelerden meydana gelen ton kontrol ağına aktarılır.

Ton kontrol bölümündeki RC ağları belirli frekans bölgelerinin seviyesini değiştirerek ses karakterinin ayarlanmasını sağlar.

İşlenen sinyal daha sonra HEP 51 ve yardımcı transistör/diyot katlarından geçirilerek çıkış seviyesine hazırlanır. Son aşamada kuplaj kondansatörü ve direnç üzerinden OUT terminaline aktarılır.

Devre bölümü	Kullanılan eleman / görev
Besleme	+15V DC
Giriş katı	HEP 50 NPN transistör
Ton kontrolü	RC filtreler ve potansiyometreler
Aktif kat	HEP 51
Diyotlar	1N914
Çıkış	Kuplaj ve çıkış dirençleri üzerinden OUT

Sinyal Akışı​

IN → Giriş/Empedans Uyum Katı → Ton Kontrol Ağı → HEP 51 Aktif Kat → Çıkış → OUT

Bu devrenin ilk devreye göre daha fazla aktif ve pasif eleman içermesi, sinyalin farklı katlarda işlenmesine ve ton kontrolünün daha kapsamlı şekilde gerçekleştirilmesine olanak sağlar.

---

İki Devrenin Karşılaştırması​

Özellik	709'lu Devre	HEP 50/51'li Devre
Aktif eleman	709 Op-Amp	HEP 50, HEP 51 ve yardımcı katlar
Besleme	Şemadaki tasarıma göre	+15V DC
Ton kontrolü	Bass / Treble	RC filtre ve potansiyometre ağı
Giriş katı	Op-Amp tabanlı	HEP 50 transistörlü
Yapı	Daha kompakt	Daha kapsamlı çok katlı yapı
Kullanım	Synth, efekt ve audio devreleri	Audio sinyal işleme ve ton kontrol uygulamaları

Sonuç​

Her iki devre de ses sinyalinin frekans karakteristiğini değiştirmek amacıyla kullanılabilecek farklı yaklaşımları göstermektedir.

709 tabanlı devre, daha az elemanla Bass ve Treble kontrolü sağlayan kompakt bir çözüm sunarken; HEP 50/HEP 51 tabanlı devre, giriş empedans uyumu, çok kademeli sinyal işleme ve daha kapsamlı bir filtre yapısı ile öne çıkmaktadır.

Bu devreler özellikle synthesizer, elektronik müzik, ses efektleri, preamplifikatör ve analog audio projeleri üzerinde çalışma yapanlar için faydalı örneklerdir.

 

[guclusat]

Teknik İpucu (Dip Ses Problemi)​

Ton kontrol devreleri, sesin en hassas olduğu "giriş" aşamasında çalıştığı için gürültüye (hiss/hum) çok açıktır:

1. Ekranlı Kablo (Shielded): Potansiyometrelere giden kabloları mutlaka ekranlı kablo seçmelisin. Aksi takdirde elini pota yaklaştırdığında "vınlama" sesi alırsın.
2. Besleme Filtresi: Eğer aktif devre yapıyorsan, besleme hattına 100nF seramik kondansatörleri entegreye en yakın noktada bağla.
3. Potansiyometre Kalitesi: Dükkanda tozlanmış veya eski potları kullanma; seste hışırtı (scratch) yapar. Mümkünse kapalı tip kaliteli potlar tercih et.

 

[guclusat]

Teknik İpucu: Ton Kontrol Devrelerinde Dip Ses ve Gürültü Azaltma​

Ton kontrol devreleri, özellikle ses sinyalinin düşük seviyeli olduğu giriş ve ön yükselteç katlarında çalıştıkları için hiss, hum ve parazitlere karşı oldukça hassastır. Devrenin tasarımı kadar kablolama ve besleme düzeni de ses kalitesini doğrudan etkiler.

1. Ekranlı Kablo Kullanın​

Potansiyometrelere giden özellikle düşük seviyeli ses sinyali kablolarında ekranlı (shielded) kablo kullanılması önerilir.

Uzun ve ekransız kablolar çevredeki 50 Hz şebeke alanını kolayca alabilir. Bu durumda potansiyometreye el yaklaştırıldığında veya dokunulduğunda hoparlörden “vınlama” veya “uğultu” duyulabilir.

Ekran bağlantısı doğru şekilde ve mümkün olduğunca kısa yapılmalıdır.

2. Besleme Hattını Filtreleyin​

Op-amp veya diğer aktif elemanlarla oluşturulan ton kontrol devrelerinde besleme hattının temiz olması önemlidir.

Entegre besleme pinlerine mümkün olduğunca yakın konumlandırılmış 100 nF seramik bypass kondansatörleri, yüksek frekanslı besleme parazitlerinin bastırılmasına yardımcı olur.

Özellikle çift kutuplu besleme kullanan devrelerde her besleme hattının uygun şekilde bypass edilmesi gerekir.

Öneri	Amaç
100 nF seramik	Yüksek frekanslı besleme parazitlerini bastırmak
Entegreye yakın montaj	Parazit bastırma etkinliğini artırmak
Kısa besleme yolları	İstenmeyen endüktans ve gürültüyü azaltmak

3. Potansiyometre Kalitesine Dikkat Edin​

Eski, oksitlenmiş veya tozlanmış potansiyometreler çevrildiğinde hışırtı, çatırdama ve kesintili ses oluşturabilir.

Özellikle Bass, Treble, Volume ve Balance gibi ses sinyalinin doğrudan geçtiği potansiyometrelerde kaliteli ve uygun değerli potansiyometreler kullanılması önerilir.

Potansiyometre seçerken yalnızca direnç değerine değil, logaritmik (audio) veya lineer karakteristiğine de dikkat edilmelidir. Örneğin ses seviyesi kontrolünde genellikle logaritmik karakteristik tercih edilir.

4. Topraklama Düzenini İhmal Etmeyin​

Dip sesin önemli nedenlerinden biri de hatalı topraklama ve ground loop (toprak döngüsü) oluşmasıdır.

Ses girişinin toprak hattı, sinyal toprakları ve güç kaynağı dönüş yolları mümkün olduğunca kontrollü bir şekilde düzenlenmelidir. Özellikle metal kutu içerisine yerleştirilen devrelerde şase bağlantılarının rastgele yapılması uğultuya neden olabilir.

Kısaca​

Temiz ses için:

• Düşük seviyeli sinyal hatlarında ekranlı kablo kullanın.
• Sinyal kablolarını gereksiz yere uzun tutmayın.
• 100 nF bypass kondansatörlerini entegreye yakın yerleştirin.
• Eski ve oksitlenmiş potansiyometrelerden kaçının.
• Sinyal ve besleme kablolarını mümkün olduğunca düzenli ayırın.
• Topraklama bağlantılarını kontrollü yapın.

Bu ayrıntılar özellikle preamplifikatör, ton kontrolü, mixer ve synth devrelerinde dip ses ve parazit seviyesini önemli ölçüde azaltabilir.