Çok Basit Transistör Test Devresi Şeması ve Çalışma Mantığı (NPN & PNP)

[guclusat]

Çok Basit bir transistör test devresi olup öğrencilerin kullanabileceği güzel bir devredir.

Çok Basit Transistör Test Devresi – NPN / PNP​

Elektronik hobi çalışmalarında ve arıza tespitinde NPN ve PNP transistörlerin hızlı bir şekilde kontrol edilmesi için kullanılabilecek basit ve pratik bir test devresidir.

Devre, test edilen transistörü (Tx) bir osilatör yapısının parçası olarak kullanır. Transistör doğru bağlandığında ve uygun durumda olduğunda devrede salınım oluşur ve LED (LD) yanıp sönmeye başlar.

Not: Bu devre hızlı bir ön kontrol yapmak içindir. LED'in yanıp sönmesi transistörün devrede çalışabildiğini gösterir; transistörün kazanç (hFE), kaçak akımı veya yük altında çalışma performansı hakkında kesin sonuç vermez.

Devrenin Çalışma Prensibi​

Test edilecek Tx transistörü, devrede bulunan BC238B (T1) ile birlikte bir astable multivibratör / osilatör yapısı oluşturur.

Transistör doğru şekilde bağlandığında devrede osilasyon meydana gelir. Bu osilasyon LED'in belirli bir hızda yanıp sönmesini sağlar.

LED'in yanıp sönmemesi durumunda;

• Transistör arızalı olabilir.
• Transistörün E-B-C uçları yanlış bağlanmış olabilir.
• NPN/PNP seçim anahtarı yanlış konumda olabilir.
• Test edilen transistörün tipi devreye uygun olmayabilir.
• Bağlantılarda veya besleme hattında problem olabilir.

NPN ve PNP Transistör Testi​

Devrede bulunan NPN / PNP seçim anahtarı sayesinde iki farklı transistör tipi test edilebilir.

Test sırasında öncelikle transistörün tipi ve bacak dizilimi (E-B-C / C-B-E vb.) belirlenmelidir. Farklı üreticilerde aynı kılıf tipindeki transistörlerin bacak sıralamaları değişebileceğinden, bağlantı yapılmadan önce datasheet kontrol edilmesi önemlidir.

Besleme Gerilimi​

Devre yaklaşık 4,5 – 6 V DC besleme ile kullanılabilir.

Örneğin:

• 3 × 1,5 V pil → 4,5 V
• 4 × 1,5 V pil → 6 V
• Uygun 4,5–6 V DC adaptör

Besleme geriliminin devre için uygun sınırlar içerisinde tutulması gerekir.

Diyot Testi​

Şemada bulunan Dx test noktası, uygun bağlantı ile diyotların da kontrol edilmesine imkan verecek şekilde kullanılabilir.

Ancak bu bölüm transistör testinden ayrı değerlendirilmelidir. Diyotun kesin sağlamlık kontrolü için multimetrenin diyot test kademesi daha güvenilir bir yöntemdir.

Malzeme Listesi​

Transistör​

• T1: BC238B – 1 adet
• Tx: Test edilecek NPN veya PNP transistör

Dirençler​

• R1: 27 kΩ – 1 adet
• R2: 2,7 kΩ – 1 adet
• R3: 2,7 kΩ – 1 adet
• R4: 100 Ω – 1 adet
• R5: 220 Ω – 1 adet
• R6: 10 kΩ – 1 adet
• R7: 18 kΩ – 1 adet

Kondansatörler​

• 2 × 4,7 µF / 16 V elektrolitik kondansatör
• 1 × 22 µF / 16 V elektrolitik kondansatör

4,7 µF kondansatörlerin şemadaki kutuplama yönlerine dikkat edilmelidir.

Diğer​

• LD: Standart LED – 1 adet
• NPN / PNP seçim anahtarı
• Transistör test soketi veya test probları
• 4,5–6 V DC güç kaynağı

Kullanım​

1. Devreye 4,5–6 V DC besleme bağlayın.
2. Test edilecek transistörün NPN veya PNP tipini belirleyin.
3. NPN / PNP seçim anahtarını uygun konuma getirin.
4. Transistörün bacak dizilimini datasheet üzerinden kontrol ederek Tx soketine bağlayın.
5. Beslemeyi uygulayın.
6. LED yanıp sönüyorsa, transistörün temel anahtarlama işlevini yerine getirebildiği anlaşılır.

Bu devre, özellikle elektronik atölyesinde çok sayıda transistörü hızlıca ön kontrolden geçirmek için oldukça kullanışlı ve basit bir çözümdür.

 

[guclusat]

Transistör test devresi pcb

 

[guclusat]

Çok Basit Ve Kullanışlı Transistör Test Devresi (Elektor Tasarımı)

Atölyenizde çekmeceye atılmış, üzerindeki yazıları silinmiş ya da sağlam olup olmadığından emin olamadığınız transistörleri (ve hatta MOSFET'leri) test etmek için harika ve çok pratik bir devre daha!

Elektor dergisi tarafından paylaşılan bu devre, karmaşık Ölçü aletleri veya osiloskoplarla uğraşmadan, sadece bir LED ışığına bakarak elinizdeki elemanın sağlamlık durumunu anında anlamanızı sağlar.

Devre Nasıl Çalışır? (Mantığı Çok Basit)​

1. Test Mantığı: Test etmek istediğiniz transistörü devrenin sol tarafındaki bağlantı noktalarına (Emitter, Base, Collector) takarsınız.
2. Devreye takılan transistör ile devredeki ana transistör (BC550) birleşerek bir yanıp sönme (osilatör) devresi oluşturur.
3. S2 Butonuna bastığınızda:
   
   • LED Yanıp Sönüyorsa (Flaş Yapıyorsa): Test ettiğiniz transistör SAĞLAM demektir.
   • LED Sürekli Yanıyorsa veya Hiç Yanmıyorsa: Transistör BOZUK/ARIZALI (kısa devre veya açık devre) demektir.

NPN mi, PNP mi, MOSFET mi? (Nasıl Kullanılır?)​

• NPN - PNP Seçimi: Devrede yer alan S1 anahtarı sayesinde test etmek istediğiniz transistörün tipine göre NPN veya PNP konumunu seçebilirsiniz.
• FET / MOSFET Testi: Bağlantı uçlarında yer alan S (Source), G (Gate), D (Drain) etiketleri sayesinde devre sadece bJT transistörleri değil, küçük sinyal FET / MOSFET elemanlarını da kolayca test etmenize imkan tanır.

Devrede Kullanılan Malzemeler​

• T1 Transistör: BC550 (veya BC547, BC548 gibi genel amaçlı herhangi bir NPN transistör)
• LED1: Yüksek parlaklıklı parlak LED (6000mcd)
• Dirençler:
  
  • R1: 27 kΩ
  • R2: 220 kΩ
  • R3: 10 kΩ
  • R4: 10 kΩ
  • R5: 270 kΩ
• Kondansatörler:
  
  • C1: 4.7 µF / 16V Elektrolitik
  • C2: 22 µF / 16V Elektrolitik
  • C3: 4.7 µF / 16V Elektrolitik
• Anahtarlar:
  
  • S1: NPN / PNP Seçim Anahtarı (2 Konumlu Değiştirici)
  • S2: Bas-Bırak Test Butonu (Push Button)
• Besleme: 9V Pil (UB = 9V)

Özet​

Hiçbir teknik hesaplama veya formülle uğraşmadan; bir adet 9V pil, birkaç basit direnç ve tek bir LED ile atölyenize kazandırabileceğiniz son derece kullanışlı, ekonomik ve pratik bir test cihazıdır.

 

[guclusat]

Transistör test devresi

Şekilde gösterilen basit ama kullanışlı transistör test devresi, transistörlerin temel işlevini, yani çalışabilirliğini test etmek için geliştirilmiştir. Devre, 4011 NAND kapısına dayanmaktadır.
Devrenin ana kısmı, emitörü (E) süren yaklaşık 250 Hz frekanslı osilatördür (IC1a ve IC1b). IC1c elemanı darbeyi tersine çevirir ve R2 direnci üzerinden test edilen transistörün tabanını (B) sürer. İki renkli bir LED olan D1, kollektör (C) devresine bağlıdır.
NPN transistör bağlandığında, 4 numaralı pinden gelen düşük darbe IC1c tarafından ters çevrilir ve bu da taban akımının akmasına neden olur. Transistör iletime geçtiğinde, akım LED D1'in kırmızı kısmından kollektöre akar. PNP transistör, saat sinyalinden gelen yüksek bir darbe ile algılanır ve kısa devre yapan cihazlar, her iki LED'in de yanmasıyla (veya çift renkli bir LED kullanılıyorsa sarı renkte yanmasıyla) gösterilir.

Devre Terimleri ve İfadelerinin Türkçe Karşılıkları​

• L.E.D. STATUS: LED Durum Göstergeleri
• GREEN: Yeşil
• RED: Kırmızı
• AMBER: Turuncu / Sarı (Kırmızı ve Yeşil LED'in aynı anda hızlıca yanıp sönmesiyle oluşan turuncu renk)
• NOTHING: Hiçbiri Yanmıyor
• GOOD (PNP): PNP Transistör SAĞLAM
• GOOD (NPN): NPN Transistör SAĞLAM
• SHORT DEVICE: Eleman Kısa Devre (Arızalı / Bozuk)
• OPEN DEVICE: Eleman Açık Devre (İletim Yok / Arızalı / Bozuk)
• OK - NPN: NPN Transistör Sağlam
• OK - PNP: PNP Transistör Sağlam

4011 Entegreli Otomatik Transistör Test Devresi​

Bu devre, CD4011 (NAND kapısı) entegresi kullanarak NPN ve PNP transistörlerin sağlamlığını ve tipini herhangi bir anahtar konumlandırmadan otomatik olarak tespit eden pratik bir test cihazıdır.

LED Durumlarına Göre Test Sonuçları​

• Yeşil LED Yanıyorsa: Bağlanan PNP transistör SAĞLAM.
• Kırmızı LED Yanıyorsa: Bağlanan NPN transistör SAĞLAM.
• Turuncu / Sarı Işık (İki LED birden yanıyorsa): Transistör KISA DEVRE olmuş (Bozuk).
• Hiçbir LED Yanmıyorsa: Transistör AÇIK DEVRE olmuş (Yanmış/İletim yapmıyor) veya bacaklar yanlış bağlanmış.

Devrenin Çalışma Mantığı​

1. IC1a ve IC1b kapıları, C1 (470nF) ve R1 (10 K) elemanlarıyla bir kare dalga osilatör oluşturur.
2. Osilatörden çıkan sinyal IC1c kapısı üzerinden terslenir.
3. Devreye bağlanan transistörün yönüne (NPN veya PNP) göre akım sadece tek bir yönde akabilir. Akımın yönüne göre ters paralel bağlı LED'lerden sadece ilgili olanı (NPN için Kırmızı, PNP için Yeşil) ışık verir.