CCS C ile PIC Programlama: Timer Modülleri ve Kullanımı
1. Timer Nedir, Ne İşe Yarar?
Timer, mikrodenetleyici içerisinde bulunan ve belirli saat darbelerini sayarak zaman ölçümü yapabilen donanımsal sayıcıdır. PIC mikrodenetleyicilerde Timer modülleri; gecikme oluşturmak, belirli aralıklarla işlem yapmak, harici darbeleri saymak, PWM sinyali üretmek ve kesme (interrupt) oluşturmak gibi amaçlarla kullanılır.Timer, yazılımla oluşturulan gecikmelerden farklı olarak donanım içerisinde çalışır. Bu sayede işlemci başka görevleri yerine getirirken zaman sayımı devam edebilir.
PIC mikrodenetleyicilerin sahip olduğu Timer sayısı, bit genişliği ve çalışma özellikleri modele göre değişir. Bazı PIC16 modellerinde Timer0, Timer1 ve Timer2 bulunurken bazı PIC18 modellerinde bunlara ek Timer modülleri de vardır.
Kullanılan PIC'in Timer özelliklerini öğrenmek için mikrodenetleyicinin veri sayfası incelenmelidir.
2. PIC Mikrodenetleyicilerinde Timer Modülleri
| Timer Modülü | Sayaç Genişliği | Temel Özelliği |
|---|---|---|
| Timer0 | Genellikle 8 bit, bazı modellerde 16 bit | Zamanlama ve darbe sayımı |
| Timer1 | Genellikle 16 bit | Uzun süreli zamanlama ve harici saat kaynakları |
| Timer2 | Genellikle 8 bit | Periyot kontrolü ve PWM uygulamaları |
| Timer3 | Genellikle 16 bit | Zamanlama ve desteklenen modellerde harici sayım |
| Watchdog Timer (WDT) | Özel donanımsal zamanlayıcı | Programın kilitlenmesi durumunda sistemi yeniden başlatma |
3. Timer ve Counter Arasındaki Fark
Timer modülleri genellikle iki temel çalışma biçimine sahiptir.Zamanlayıcı (Timer) modu: Sayma işlemi PIC'in dahili saat sinyalinden türetilen komut çevrimi sinyaliyle yapılır. Böylece geçen süre ölçülür.
Sayıcı (Counter) modu: Sayma işlemi harici bir girişten gelen sinyallerle yapılır. Her uygun sinyal kenarında sayaç değeri artırılır. Bu yöntem sensör darbelerini, devir sayısını veya dışarıdan gelen olayları saymak için kullanılabilir.
Harici sayma girişinin pini ve desteklenen sinyal özellikleri PIC modeline göre değişir.
4. PIC'te Komut Çevrimi ve Timer Hesabı
Klasik PIC mikrodenetleyicilerde dahili Timer'ın temel saat kaynağı çoğunlukla osilatör frekansının dörtte biridir.Burada:
- FOSC: PIC'in osilatör frekansı
- FOSC/4: Komut çevrimi frekansı
- TCY: Bir komut çevriminin süresi
TCY = 4 / FOSC
Örneğin PIC, 4 MHz kristalle çalışıyorsa:
TCY = 4 / 4.000.000 = 1 µs
20 MHz kristal kullanıldığında:
TCY = 4 / 20.000.000 = 0,2 µs
Dolayısıyla 20 MHz osilatörlü klasik bir PIC'te dahili Timer, prescaler kullanılmadığında her 0,2 µs'de bir artabilir.
Bu hesap, FOSC/4 saat yapısını kullanan Timer modülleri için geçerlidir. Farklı saat kaynakları ve özel çalışma modlarında veri sayfasındaki açıklamalar esas alınmalıdır.
5. Prescaler ve Postscaler Nedir?
5.1. Prescaler
Prescaler, Timer'a ulaşan saat darbelerini belirli bir oranda böler. Böylece Timer daha yavaş sayar ve daha uzun süreler elde edilebilir.Örneğin, 20 MHz osilatörlü bir PIC'te komut çevrimi süresi 0,2 µs'dir. Timer prescaler değeri 1:16 seçildiğinde, Timer'ın bir artışı için gereken süre:
0,2 µs × 16 = 3,2 µs
Prescaler seçenekleri Timer modülüne ve PIC modeline göre değişir.
5.2. Postscaler
Postscaler, belirli sayıda Timer periyodundan veya uygun olaydan sonra kesme oluşturulmasını sağlar. Özellikle Timer2 gibi periyot registerine sahip modüllerde kullanılabilir.Örneğin Timer2 her 80 µs'de bir periyodu tamamlıyor ve postscaler 1:3 olarak ayarlanıyorsa kesme yaklaşık her 240 µs'de bir oluşur.
Postscaler, Timer'ın sayma hızını değiştirmez; kesme olayları arasındaki süreyi uzatır.
6. Timer0 Modülü
Timer0, PIC mikrodenetleyicilerde yaygın olarak bulunan zamanlayıcı/sayıcı modülüdür.Klasik PIC16 modellerinde Timer0 çoğunlukla 8 bit genişliğindedir. Bu durumda sayaç 0'dan 255'e kadar ilerler ve sonraki artışta 0'a döner. Bir tam taşma için 256 sayım gerekir.
Bazı PIC18 modellerinde Timer0, 8 veya 16 bit olarak çalışabilir. Bu nedenle Timer0 özellikleri kullanılan PIC modeline göre kontrol edilmelidir.
Timer0'ın temel özellikleri şunlardır:
- Dahili saat ile zamanlayıcı olarak çalışabilir.
- Desteklenen modellerde harici saat girişinden darbe sayabilir.
- Prescaler kullanılarak sayma süresi uzatılabilir.
- Taşma durumunda kesme oluşturabilir.
- Sayaç değeri yazılımla okunabilir ve uygun yöntemle başlangıç değeri yüklenebilir.
Timer0 Taşma Süresi Hesabı
8 bit Timer0 sıfırdan başlatılmışsa taşma süresi şu şekilde hesaplanır:Taşma süresi = 256 × Komut çevrimi süresi × Prescaler
Örnek: 20 MHz osilatör ve 1:16 prescaler kullanalım.
Timer'ın bir artış süresi:
0,2 µs × 16 = 3,2 µs
Tam taşma süresi:
256 × 3,2 µs = 819,2 µs
Buna göre Timer0 yaklaşık her 819,2 µs'de bir taşar.
Timer'a sıfır yerine başlangıç değeri yüklenirse taşma süresi değişir:
Taşma süresi = (256 − Başlangıç değeri) × Timer artış süresi
Gerçek uygulamalarda Timer registerine yazma işlemi ve kesme gecikmesi de dikkate alınmalıdır.
7. Timer1 Modülü
Timer1, birçok PIC modelinde 16 bitlik zamanlayıcı/sayıcı olarak bulunur.16 bit sayaç 0x0000 ile 0xFFFF arasında sayar. Sıfırdan başlatıldığında 65.536 sayım sonunda taşma meydana gelir.
Timer1'in temel özellikleri:
- Dahili veya modelin desteklediği harici saat kaynağıyla çalışabilir.
- Prescaler ile sayma süresi uzatılabilir.
- Sayaç değeri okunabilir ve başlangıç değeri yüklenebilir.
- Taşma kesmesi oluşturabilir.
- Bazı PIC modellerinde düşük frekanslı harici kristalle gerçek zaman saati (RTC) uygulamalarında kullanılabilir.
Timer1 Taşma Süresi Hesabı
20 MHz osilatör ve 1:4 prescaler kullanalım.Timer1'in bir artış süresi:
0,2 µs × 4 = 0,8 µs
Tam taşma süresi:
65.536 × 0,8 µs = 52,4288 ms
Timer1 sıfırdan başlatıldığında yaklaşık 52,43 ms sonra taşar.
Daha uzun süreler elde etmek için Timer1 taşma kesmesi belirli sayıda sayılabilir veya Timer1'e uygun bir başlangıç değeri yüklenebilir.
8. Timer2 Modülü
Timer2, birçok PIC modelinde bulunan 8 bitlik bir zamanlayıcıdır. Timer0 ve Timer1'den farklı olarak, desteklenen modellerde bir periyot registeri (PR2) ve postscaler kullanır.Timer2'nin temel özellikleri:
- Dahili saat kaynağıyla çalışır.
- Prescaler ile Timer'ın artış hızı ayarlanır.
- PR2 registeri sayımın tamamlanacağı periyodu belirler.
- Postscaler, kesmenin kaç periyotta bir üretileceğini ayarlar.
- PWM uygulamalarında sıkça kullanılır.
Timer2 Periyot Süresi Hesabı
Klasik Timer2 yapısında periyot süresi şu şekilde hesaplanabilir:Periyot süresi = (PR2 + 1) × Komut çevrimi süresi × Prescaler
Örnek: 20 MHz osilatör, 1:4 prescaler ve PR2 = 99 seçelim.
Timer2'nin artış süresi:
0,2 µs × 4 = 0,8 µs
PR2 = 99 olduğunda bir periyot için 100 Timer darbesi gerekir:
100 × 0,8 µs = 80 µs
Postscaler 1:3 olarak ayarlanırsa kesme süresi:
80 µs × 3 = 240 µs
Böylece Timer2 yaklaşık her 240 µs'de bir kesme oluşturur.
9. Timer3 Modülü
Timer3, birçok PIC18 ve bazı PIC16 modellerinde bulunan 16 bitlik zamanlayıcı/sayıcıdır. Çalışma şekli bakımından Timer1'e benzer.Timer3'ün özellikleri modele göre değişmekle birlikte şunları içerebilir:
- Dahili saat kaynağıyla zaman ölçümü
- Harici saat veya sayıcı modu
- Prescaler seçenekleri
- Taşma kesmesi
- Bazı modellerde CCP modülleriyle özel zamanlama işlevleri
Timer3 taşma süresi şu şekilde hesaplanır:
Taşma süresi = 65.536 × Komut çevrimi süresi × Prescaler
Timer3'ün saat kaynağı, prescaler seçenekleri ve CCP ile bağlantısı kullanılan PIC'in veri sayfasından kontrol edilmelidir.
10. CCS C ile Timer Kullanımı
CCS C derleyicisinde Timer modülleri, kullanılan PIC'in başlık dosyasında tanımlı ayar sabitleri ve fonksiyonlarla yapılandırılır.Yaygın fonksiyonlar arasında şunlar bulunur:
- setup_timer_0()
- setup_timer_1()
- setup_timer_2()
- set_timerX()
- get_timerX()
Aşağıdaki örnek, Timer2'yi destekleyen PIC18F452 ve CCS C derleyicisi için hazırlanmış temel bir kullanım örneğidir.
Örnek CCS C kodu:
Kod:
#include <18F452.h>
#fuses HS, NOWDT, NOLVP
#use delay(clock=20000000)
#int_timer2
void timer2_isr()
{
// Timer2 kesmesi olustugunda calisir.
// Burada kisa bir islem yapilmalidir.
}
void main()
{
setup_timer_2(T2_DIV_BY_4, 99, 3);
enable_interrupts(INT_TIMER2);
enable_interrupts(GLOBAL);
while(TRUE)
{
// Ana program gorevleri
}
}
Bu örnekte 20 MHz harici kristal kullanıldığı varsayılmıştır. Timer2, 1:4 prescaler, 99 periyot değeri ve 1:3 postscaler ile yapılandırılır.
Kesme fonksiyonu Timer2 kesmesi oluştuğunda çalışır. Ancak örnek, kesme içinde yapılacak gerçek bir işlem içermediğinden tek başına görünür bir çıkış üretmez.
Kodun kullanılacağı PIC'in başlık dosyası, fuse seçenekleri, Timer2 sabitleri ve CCS C sürümü kontrol edilmelidir. Farklı PIC modellerinde aynı kod değişiklik yapılmadan çalışmayabilir.
Kesme fonksiyonunda uzun gecikmeler veya ağır işlemler yapılmamalıdır. Kesme içerisinde mümkün olduğunca kısa işlem yapılmalı, daha uzun işler ana program döngüsüne bırakılmalıdır.
11. Timer Kullanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
- PIC'in veri sayfasında Timer modülünün bit genişliği ve çalışma biçimi kontrol edilmelidir.
- Osilatör frekansı doğru tanımlanmalıdır. Yanlış frekans tanımı, zaman hesaplarının hatalı olmasına neden olur.
- Prescaler ve postscaler değerleri kullanılan Timer modülünün desteklediği seçeneklerden seçilmelidir.
- Taşma süresi hesaplanırken sayaç başlangıç değeri dikkate alınmalıdır.
- Kesme gecikmesi, yazılımın kesme içinde yaptığı işlemler ve Timer registerine yeniden yazılması gerçek zamanlamayı etkileyebilir.
- PWM veya CCP gibi başka donanımlar Timer kullanıyorsa aynı Timer'ın başka amaçla yapılandırılması çakışmaya yol açabilir.
- Timer kesmeleri etkinleştirilirken hem ilgili Timer kesmesi hem de genel kesme izni doğru ayarlanmalıdır.
Son düzenleme: