Otomobil akülerini şarj etmek için her zaman bir şarj cihazına ihtiyaç duyulur. Bu devre; 6V ve 12V aküleri otomatik, hızlı ve doğru bir şekilde şarj edebilir. Devre operasyonundaki başarının temel faktörü; çok iyi yalıtıma sahip ve kısa devrelere karşı dirençli, yüksek kaliteli bir transformatörün [T1] kullanılmasıdır.
Teknik Notlar:
Devre Çalışma Prensibi
- Akım Kaynağı: Q1 transistörü; R1-2 bölücü, TR1 ve R4 üzerinden ayarlı bir akım kaynağı olarak çalışır.
- Güç Katı: R9 üzerinden geçen akım, güç transistörleri olan Q5 ve Q6'yı sürer ve burada yaklaşık 2000 kat güçlendirilir.
- Şarj Süreci: Bir otomobil aküsü şarj cihazında voltaj kabaca 6V ile 8V arasındadır. Bu koşullarda şarj akımı yaklaşık 1.2A seviyesindedir (TR1 ile ayarlanır).
- Voltaj Artışı: Akü yavaşça şarj oldukça uçlarındaki voltaj artar. 7V seviyesinde D1 iletime geçmeye başlar. Akü voltajı arttıkça R3 üzerindeki gerilim düşer ve bu durum Q1'i daha iletken hale getirir. Bu süreç, akım yaklaşık 6A değerine ulaşana kadar devam eder.
- Akım Sınırlama: R10 üzerindeki gerilim düşümü vasıtasıyla Q4 devreye girer. Q5'in beyzindeki fazla akım şaselenerek şarj akımı sabit tutulur.
- Şarj Tamamlanma: Akü tamamen şarj olduğunda (14.4V), aküye paralel olan ve R6, D8 ile D2'den D6'ya kadar olan elemanlardan oluşan devre aktifleşir.
- Göstergeler: Aynı anda, akünün tamamen şarj olduğunu gösteren D8 LED'i yanar. R6 üzerindeki voltaj düşümü nedeniyle Q2 açılır; Q3 iletken hale gelerek Q5 beyzindeki akımın bir kısmını şaseler. Akü voltajı yaklaşık 15V'a ulaştığında, Q5 beyz akımı çok küçülür ve şarj işlemi durur.
Koruma ve Güvenlik
- Hata Koruması: D5 ve D6 diyotları, devreyi akünün yanlış bağlanmasına veya uzun süreli kısa devrelere karşı korur.
- Ters Bağlantı: D4 diyodu, akü kutuplarının yanlış bağlanmasına karşı devreyi korur. Bu durumda D9 LED'i yanarak "HATA" (ERROR) bağlantısını gösterir.
- Voltaj Seçimi: S2 anahtarı kapatılarak D2 diyodu (6.8V) kısa devre edilir; bu sayede 6V'luk bir akü şarj edilebilir.
Ayarlama (Kalibrasyon)
- Başlangıç: Başlangıç şarj akımı TR1 üzerinden 1.2A olarak ayarlanmalıdır. Ayar işlemi 6V bir akü ile yapılabilir. Aküye seri olarak bir ampermetre (en az 10A'lik) bağlayın.
- Alternatif Ayar: Eğer 6V akü yoksa, şarj çıkışını ampermetre üzerinden kısa devre ederek TR1 ile akımı 1.2A'e ayarlayabilirsiniz.
- Konum: Ayar sırasında S2 anahtarı 12V konumunda (yani açık) olmalıdır.
- Hassasiyet: D2 ve D3 diyotlarının hassasiyetine dikkat edilmelidir çünkü bunlar aküyü aşırı şarjdan korur. 100mV'a kadar olan voltaj sapmaları kabul edilebilir.
- Direnç Değişimi: Eğer TR1 ile akım ayarı yapılamıyorsa, 1.2A şarj akımını yakalayana kadar R4 direncinin değeri değiştirilebilir.
Montaj Notları
- Isınma: R10'u oluşturan iki paralel direnç, ısındıkları için baskı devreden (PCB) ve Q5-6'dan uzağa yerleştirilmelidir.
- Soğutma: B1 köprü diyodu ve Q5-6 transistörleri, uygun silikon mika ile elektrik yalıtımı yapıldıktan sonra soğutucuya (heatsink) monte edilmelidir.
- Kablolama: B1 ve PCB arasındaki bağlantılar, özellikle akımın yüksek olduğu noktalarda kısa ve kalın kablolarla yapılmalıdır. PCB üzerindeki yollar da akımla orantılı genişlikte olmalıdır.
- Kasa: Montaj, iyi havalandırma sağlayan uygun boyutlarda metal bir kutu içerisine yapılmalıdır.
6V/12V Otomatik Akü Şarj Cihazı Parça Listesi
Aşağıdaki liste, paylaştığın görseldeki teknik veriler ve parça numaraları esas alınarak hazırlanmıştır:| Bileşen Grubu | Parça Kodu | Teknik Özellikler / Açıklama |
| Dirençler | R1, R11 | 1K Ohm 0.5W %5 |
| R2 | 22K Ohm 0.5W %5 | |
| R3, R5, R8 | 10K Ohm 0.5W %5 | |
| R4 | 2.2K Ohm 0.5W %5 | |
| R6 | 100 Ohm 0.5W %5 | |
| R7 | 100K Ohm 0.5W %5 | |
| R9 | 470 Ohm 0.5W %5 | |
| R10 | 0.08 Ohm 10W (2 adet 0.18 Ohm paralel) | |
| Ayarlı Direnç | TR1 | 4.7K Trimmer Potansiyometre |
| Kondansatörler | C1 | 4700uF 40V Elektrolitik |
| C2 | 1uF 25V | |
| Transistörler | Q1, Q2 | BC557 (PNP) |
| Q3, Q4 | BC547 (NPN) | |
| Q5 | BD139 (Soğutuculu monte edilmeli) | |
| Q6 | 2N3055 Güç Transistörü (Soğutuculu monte edilmeli) | |
| Diyotlar & LED | B1 | Köprü Diyot (25A/40V) |
| D1, D2 | 6.8V 0.4W Zener Diyot | |
| D3 | 4.7V 0.4W Zener Diyot | |
| D4, D6, D7 | 1N4148 Sinyal Diyodu | |
| D5 | 18V 0.4W Zener Diyot | |
| D8 | 5mm Sarı LED (Şarj Tamamlandı) | |
| D9 | 5mm Kırmızı LED (Hatalı Bağlantı) | |
| Mekanik & Güç | T1 | 230V AC / 15V 10A Transformatör |
| F1 | 1A Gecikmeli (Slo Blo) Sigorta | |
| S1 | 2X2 Anahtar (10A kapasiteli) | |
| S2 | 1X2 Mini Seçici Anahtar (6V/12V ayarı için) | |
| A | 0-10A Ampermetre |
- Q5 ve Q6 transistörlerini mutlaka uygun bir soğutucuya, yalıtım pullarını kullanarak monte edin.
- R10 direnci yüksek akım altında ısınacağından, PCB'den biraz yüksekte duracak şekilde lehimlenmelidir.
Eklentiler
Son düzenleme:
