555 Astable ile Ayarlanabilir ON/OFF Timer Devresi – Zaman Ayarlı Açma Kapama

[guclusat]

555 ve CD4017 ile Ayarlanabilir Çevrimsel ON/OFF Zamanlayıcı​

Bu devrede, yükün belirli sürelerle sırayla açılıp kapanmasını sağlayan çevrimsel bir zamanlayıcı tasarlanmıştır. Devrede 555 Timer ve CD4017 sayıcı gibi oldukça temel ve kolay bulunabilen komponentler kullanılmaktadır.

ON ve OFF süreleri, 555 Timer'ın çıkış frekansı ve CD4017'nin kullanılan çıkış sayısı değiştirilerek ayarlanabilir. Devrenin çalışma prensibini ve uygulamasını aşağıda inceleyebilirsiniz.

Devre Şeması​

Devre şemasında 555 Timer astable modda çalıştırılarak saat darbeleri oluşturulmakta, bu darbeler CD4017 sayıcıya uygulanmaktadır.

Malzeme Listesi​

Malzeme	Değer / Model	Adet
R1	47 kΩ	1
R2	47 kΩ	1
R3	15 kΩ	1
VR1	1 MΩ	1
C1	100 µF	1
C2	0,01 µF	1
C3	0,1 µF	1
Diyotlar	Diyot	—
IC1	555 Timer	1
IC2	CD4017	1
Q1	BC148B Transistör	1
Röle	6 V / 100 Ω SPST	1

Çalışma Prensibi​

Devreye enerji verildiğinde, 555 Timer astable modda çalışarak 3 numaralı pininde kare dalga üretir.

Potansiyometrenin değeri değiştirilerek elde edilen darbe genişliği ayarlanabilir. Zamanlama değerleri aşağıdaki formüllerle hesaplanabilir:

T(high) = 0,693 × (R1 + R2) × C1

T(low) = 0,693 × R1 × C1

555 Timer'ın oluşturduğu kare dalga, CD4017 dekad sayıcının clock girişine uygulanır. CD4017, kendisine gelen her clock darbesiyle 10 çıkışını sıralı olarak aktif hâle getirir.

Dekad sayıcının çıkışları transistörü sürerek röle bobininin enerjilenmesini sağlar. Böylece röle üzerinden bağlı olan yük açılıp kapatılabilir.

Devrede belirtilen 6 V röle yerine 12 V röle de kullanılabilir. Ancak 12 V röle kullanıldığında röleye uygun 12 V besleme uygulanmalıdır.

Yükün ON süresi, 555 Timer'ın periyodu ile CD4017 üzerinde kullanılan çıkış sayısının bir fonksiyonudur.

Örneğin bu devrede CD4017'nin 3 çıkışı kullanılırsa:

• Yükün ON süresi = 3 × T(high)
• Yükün OFF süresi = 9 × T(high)

Bu nedenle CD4017'nin hangi çıkışlarının kullanılacağı uygun şekilde seçilerek istenen ON/OFF çalışma oranı elde edilebilir.

CD4017'nin reset girişine ayrıca bir sensör veya anahtar bağlanması da mümkündür. Böylece acil durumlarda veya belirli bir koşul oluştuğunda yükün otomatik olarak kapatılması sağlanabilir.

Uygulama Örneği​

Bu devrenin kullanımını bir hava soğutucusu (air cooler) üzerinden örnekleyebiliriz.

Hava soğutucularında suyu soğutma pedlerine gönderen bir pompa bulunur. Bu pompanın sürekli çalıştırılması her zaman gerekli değildir.

Pedler kuruduğunda pompa çalıştırılarak su pompalanabilir. Pedler yeterince ıslandığında ise pompa kapatılabilir. Belirli bir süre sonra pedler tekrar kuruduğunda pompa yeniden çalıştırılabilir.

Ayrıca su tankında yeterli miktarda su bulunmadığında pompanın otomatik olarak kapatılması istenebilir.

Bu işlem için bir su seviye sensörü eklenebilir. Sensör çıkışı CD4017'nin reset ve inhibit girişlerini uygun şekilde kontrol ederek pompanın gerektiğinde durdurulmasını sağlayabilir.

Bu nedenle devre, yükün belirli zaman aralıklarıyla periyodik olarak açılıp kapatılması gereken uygulamalarda kullanılabilir.

Uzun Zaman Gecikmeleri​

Çok uzun zaman gecikmelerinin gerekli olduğu uygulamalarda 555 Timer kullanılması tavsiye edilmez. Bu tür uygulamalarda daha hassas ve kullanıcı tarafından kolayca programlanabilen bir mikrodenetleyici tercih edilebilir.

Arduino kullanılarak da benzer bir zamanlayıcı devresi oluşturulabilir.

 

[BeliaEllet]

Hi....It is my agreement that that measure of time is beyond the realm of imagination utilizing only the 555timer. The issue is capacitor spillage. One route around this is to utilize a counter and have the light run off that and not simply the 555timer. You can utilize a CD4060 counter, I will investigate this more and give you a schematic on the off chance that you need.

 

[guclusat]

Hi....It is my agreement that that measure of time is beyond the realm of imagination utilizing only the 555timer. The issue is capacitor spillage. One route around this is to utilize a counter and have the light run off that and not simply the 555timer. You can utilize a CD4060 counter, I will investigate this more and give you a schematic on the off chance that you need.

Hi, thank you for the explanation. I agree that using a counter like the CD4060 would be a better solution for obtaining longer time intervals.

Yes, I would appreciate it if you could investigate it and share the schematic with me. I would like to see how the 555 Timer and CD4060 can be used together for a long-delay ON/OFF timer.