200 W ATX Bilgisayar Güç Kaynağı – DTK Devre Şeması ve Çalışma Prensibi
Bu konuda, DTK firmasına ait 200 W gücündeki ATX bilgisayar güç kaynağının devre şeması ve çalışma prensibi ele alınmaktadır. Şema, güç kaynağının tamiri sırasında hazırlanmıştır ve benzer yapıya sahip bazı ATX güç kaynaklarının incelenmesinde de yardımcı olabilir.Devrede anahtarlamalı güç kaynağı kontrol entegresi TL494 kullanılmaktadır. Güç transistörleri, sürücü devresi ve ana transformatör aracılığıyla enerji aktarımı gerçekleştirilir. Çıkış gerilimleri geri besleme devresiyle kontrol edilir.
200 W DTK ATX bilgisayar güç kaynağı şeması:
200W Atx Güç Kaynağı Şemasını büyük olarak görmek isteyenler tıklasınlar
1. Şebeke girişi ve doğrultucu devresi
Şebekeden gelen AC gerilimi, giriş filtresinden geçerek köprü doğrultucuya ulaşır. Giriş filtresi, şebekeden kaynaklanan parazitlerin azaltılmasına yardımcı olur.Devrede bulunan Z1 ve Z2 varistörleri, belirli sınırların üzerindeki gerilim darbelerine karşı koruma sağlamak amacıyla kullanılır. NTCR1 termistörü ise ilk enerji verme sırasında filtre kondansatörlerinin şarj akımını sınırlar.
C5 ve C6 kondansatörleri, doğrultulmuş şebeke gerilimini depolar. R2 ve R3 dirençleri, güç kaynağı şebekeden ayrıldıktan sonra bu kondansatörlerin boşalmasına yardımcı olur.
230 V AC şebeke gerilimi kullanıldığında, doğrultma sonrasında yüksek seviyeli bir DC gerilim oluşur. 115 V çalışma seçeneğinde ise giriş doğrultucu devresi gerilim iki katlayıcı düzeninde çalışabilir.
Dikkat: Bu bölüm doğrudan şebeke gerilimiyle çalışır. Kondansatörler, fiş çekildikten sonra da tehlikeli gerilim taşıyabilir.
2. Bekleme güç kaynağı
ATX güç kaynaklarında bilgisayar kapalı görünürken de anakartın açılma komutunu algılayabilmesi için bekleme beslemesi bulunur.Bekleme devresinde Q12 transistörü ve yardımcı transformatör üzerinden düşük güçlü bir besleme oluşturulur. Bu bölümün çıkışındaki regüle edilmiş gerilim, kontrol devrelerine ve anakartın bekleme işlevlerine enerji sağlar.
Ana güç kaynağı kapalı durumdayken bekleme devresi çalışmaya devam eder. Böylece anakart, güç düğmesine basılmasını veya uygun açılma komutunu algılayabilir.
3. PS-ON ve bekleme modu
ATX güç kaynaklarında PS-ON sinyali, ana güç katının çalıştırılması için kullanılır.Bilgisayar kapalıyken anahtarlama devresi devre dışı tutulur. Anakart PS-ON hattını etkinleştirdiğinde kontrol transistörlerinin durumu değişir ve TL494 kontrol entegresi anahtarlama darbelerini üretmeye başlar.
TL494'ün 4 numaralı pini, darbe genişliği sınırlamasıyla ilişkilidir. Bu pine uygulanan gerilim yükseldiğinde darbe genişliği azaltılır; uygun koşullarda darbe üretimi tamamen durdurulabilir.
Bilgisayar açıldığında PS-ON hattının etkinleşmesiyle ana güç katı çalışmaya başlar ve çıkış gerilimleri oluşur.
4. Anahtarlama ve transformatör devresi
Ana güç katında Q1 ve Q2 güç transistörleri, transformatörün primer sargısını dönüşümlü olarak sürer. Q3 ve Q4 gibi sürücü transistörleri ise güç transistörlerinin anahtarlanmasına yardımcı olur.Sürücü transformatörü T2, güç transistörlerinin uygun sırayla iletime ve kesime geçmesini sağlar. Ana transformatör T3 üzerinden enerji sekonder sargılara aktarılır.
Transistörlerin dönüşümlü anahtarlanması sonucunda yüksek frekanslı AC gerilim elde edilir. Sekonder tarafta bu gerilim doğrultulur ve filtrelenerek bilgisayar bileşenlerinin ihtiyaç duyduğu DC çıkış gerilimlerine dönüştürülür.
5. Çıkış gerilimi regülasyonu
TL494 kontrol entegresi, çıkış gerilimlerini geri besleme yoluyla izler. +5 V ve +12 V hatlarından alınan örnekleme gerilimleri direnç bölücüleri üzerinden kontrol devresine iletilir.Çıkış gerilimi azaldığında hata yükselteci anahtarlama darbelerinin genişliğini artıracak yönde tepki verir. Böylece transformatöre aktarılan enerji artar ve çıkış gerilimi yeniden hedef değerine yaklaşır.
Çıkış gerilimi yükseldiğinde ise darbe genişliği azaltılır. C1 ve R18 gibi geri besleme elemanları, regülasyon döngüsünün kararlı çalışmasına yardımcı olur.
Diğer çıkış gerilimleri, transformatörün sekonder sargıları, doğrultucu diyotlar ve ortak filtre bobiniyle ilişkilidir. Bu nedenle yük dağılımı değiştiğinde çıkış gerilimlerinde de değişimler görülebilir.
6. Power Good sinyali
Power Good, bilgisayar anakartına güç kaynağının çıkışlarının çalışmaya uygun duruma geldiğini bildiren sinyaldir.Çıkış gerilimleri belirli koşulları sağladığında Power Good hattı etkinleşir. Anakart bu sinyali kullanarak işlemci ve diğer bileşenlerin normal çalışmaya başlaması için gerekli sıralamayı yönetir.
Power Good sinyali, güç kaynağının çıkışlarının uygun seviyeye ulaştığını bildirmek için kullanılır; tek başına tüm çıkışların her koşulda hatasız olduğunu garanti etmez.
7. +3,3 V çıkış geriliminin düzenlenmesi
+3,3 V hattında, kablo ve bağlantılardaki gerilim düşümünü azaltmaya yardımcı olan ek bir geri besleme düzeni bulunabilir.Şemadaki yardımcı algılama bağlantısı, anakart tarafındaki gerilimin izlenmesini sağlar. Q13 transistörü ve ilgili diyotlar, bu hattın gerilim düzenlemesine katkıda bulunur.
Yük değiştiğinde geri besleme devresi tepki vererek +3,3 V çıkışının hedef değere yakın kalmasına yardımcı olur.
8. Aşırı gerilim koruması
Aşırı gerilim koruma devresi, çıkışlardan birindeki gerilimin belirlenen sınırın üzerine çıkması durumunda ana güç kaynağını kapatmak üzere tasarlanmıştır.Bu bölümde Q5 ve Q6 transistörleri ile diyot ve dirençlerden oluşan bir algılama devresi bulunur. Çıkış gerilimlerinden biri sınırı aştığında koruma devresi etkinleşir ve TL494'ün kontrol girişine müdahale ederek anahtarlama darbelerini durdurabilir.
Bazı arızalarda güç kaynağı, şebeke bağlantısı kesilip yeniden verilene kadar kilitli durumda kalabilir. Bu davranış, koruma devresinin tasarımına bağlıdır.
Sonuç
DTK 200 W ATX güç kaynağı; bekleme beslemesi, TL494 PWM kontrolü, sürücü transistörleri, ana transformatör, çıkış geri beslemesi ve koruma devrelerinden oluşan bir anahtarlamalı güç kaynağı örneğidir.Bu şema, ATX güç kaynaklarının çalışma prensibini anlamak ve arıza tespitinde devre bölümlerini incelemek açısından yararlıdır. Ancak farklı marka ve modellerde komponent numaraları, bağlantılar ve koruma düzenleri değişebilir. Tamir sırasında mutlaka ilgili güç kaynağının kendi şeması esas alınmalıdır.
Güvenlik uyarısı: Şebeke girişindeki yüksek DC gerilim ölümcül olabilir. Bu tür güç kaynaklarının tamiri, gerekli elektronik bilgisi ve uygun güvenlik ekipmanı olmadan yapılmamalıdır.
Son düzenleme:
