Surround Ses çözücü Devresi

[guclusat]

Stereo uygulamalarda ses sinyali sağ ve sol olmak üzere 2 kanaldan dinlenebilmektedir. Surround uygulamalarında sağ sol merkez ve arka olmak üzere 4 kanaldan ses dinlenebilmektedir. Devrede opamp entegreleri kullanılmıştır. Stereo girişlerden alınan kodlanmış sinyal ses çözücü devre ile dört kanala ayrılır. Bunlar; R L R-L R+L dir.

uydudoktoru.com forumundaki konunuz için hazırlayabileceğiniz, devrenin çalışma mantığını, katmanlarını ve teknik detaylarını anlaşılır bir dille özetleyen etiket/açıklama metni şu şekildedir:

Surround (Çevresel) Ses Çözücü / Dekoder Devresi​

Bu devre, standart iki kanallı (Stereo - Sol ve Sağ) ses sinyalini işleyerek 4 kanallı (Sol, Sağ, Merkez/Center ve Arka/Geri/Surround) bir çevresel ses deneyimi elde etmek için tasarlanmış analog bir ses matrisi (Matrix Decoder) devresidir.

Devre üzerinde toplamda 6 adet LM741 op-amp entegresi kullanılarak sinyal eşleme ve ayırma işlemleri gerçekleştirilir.

Devrenin Çalışma Katmanları ve Analizi​

1. Giriş ve Tampon (Buffer) Katı:
   • Sol Kanal Girişi ve Sağ Kanal Girişi, dc bileşenleri engellemek için öncelikle birer adet 10uF / 25V kuplaj kondansatörü üzerinden devrenin giriş tamponlarına ulaşır.
   • Girişteki op-amp'lar voltaj takipçi (Unity Gain Buffer) olarak bağlanmıştır. Bu sayede ses kaynağının (bilgisayar, telefon, teyp vb.) çıkış empedansı ile sonraki katların empedansı uyumlanır, ses sinyalinde bozulma (distorsiyon) ve kayıp yaşanmaz.
2. Ana Sol ve Sağ Çıkışlar:
   • Giriş tamponlarından çıkan saf Sol (Left) ve Sağ (Right) sinyalleri, doğrudan Sol Çıkış ve Sağ Çıkış terminallerine aktarılır. Çıkışlarda yine dc filtreleme amacıyla 10uF kondansatörler yer alır.
3. Merkez (Center) Kanalı Oluşturma (L+R):
   • Şemanın orta-üst kısmında bulunan op-amp, Sol ve Sağ kanallardan gelen ortak (monofonik) sinyalleri toplamakla görevlidir.
   • Her iki kanaldan gelen sinyal 1k dirençler üzerinden op-amp'ın evirmeyen (+) girişinde birleştirilir. Böylece her iki kanalda da aynı anda var olan (genellikle vokal/ses sanatçısının sesi gibi merkezde konumlandırılan) frekanslar ayrıştırılarak Merkez (Center) Çıkışı elde edilir.
4. Arka / Geri (Surround) Kanalı Oluşturma (L-R):
   • Şemanın orta-alt kısmında yer alan op-amp, fark yükselteci (Differential Amplifier) mimarisiyle kurulmuştur.
   • Çevresel efektlerin (sinema filmlerindeki arka plan sesleri, yankılar veya stereo kayıtların faz farkları) elde edilmesi için Sol kanaldan Sağ kanal çıkartılır (L - R).
   • 1k'lık direnç ağı sayesinde sadece iki kanal arasındaki sinyal farkları işlenerek Geri (Surround) Çıkış kanalına aktarılır.

Teknik Özellikler ve Montaj Notları​

• Besleme Voltajı: Devre, simetrik +12{V} / -12\text{V} DC çift güç kaynağı (Dual Supply) ile çalışır. Op-amp'ların kararlı çalışması ve ses sinyalinin kırpılmaması için besleme hatlarının regüleli olması önerilir.
• Kondansatörler: Sinyal yollarında kullanılan 10uF / 25V kutuplu elektrolitik kondansatörlerin yönlerine (artı/eksi uçlarına) montaj esnasında dikkat edilmelidir. Daha yüksek ses kalitesi (hi-fi) için bu kondansatörler kaliteli mika veya npi (kutupsuz) ses kondansatörleri ile de seçilebilir.
• Dirençler: Matrisleme (toplama ve çıkarma) oranlarının tam dengeli olması için şemadaki tüm 1k dirençlerin %1 toleranslı metal film direnç olarak tercih edilmesi, sağ-sol kanal dengesi açısından önemlidir.

Bu ekonomik ve yapımı kolay devre sayesinde, stereo ses çıkışına sahip eski cihazlarınıza veya amfilerinize analog yolla surround (çevresel) ses özelliği kazandırabilirsiniz.