Simple 3 Band Tone Control (Basit 3 Bantlı Ton Kontrolü)
Bu devre, Pasif Filtre Ağı + Geri Kazanım Amplifikatörü (Recovery Amplifier) mantığıyla çalışır. Sinyal kaynağı önce zayıflatılır (filtrelenir), ardından oluşan kayıp transistör katında yükseltilerek telafi edilir.- Giriş ve Ton Katı: Sinyal girişi (C7, 10uF) doğrudan pasif bir RC filtre ağına girer. Bu ağda potansiyometreler aracılığıyla 3 bant kontrol edilir:
- VR3 (100k): Bas kontrolü
- VR2 (100k): Orta (Mid) ses kontrolü
- VR1 (100k): Tiz kontrolü
- Yükselteç Katı: 3 bantlı pasif filtreleme çok yüksek bir sinyal kaybına (insertion loss) neden olacağı için, çıkışa bir yükselteç katı eklenmiştir.
- Transistör: BC549 kullanılmış. Bu, ses devreleri için tasarlanmış, düşük gürültülü (low-noise) mükemmel bir NPN transistör seçimidir.
- Biyarlama ve Kazanç: R2 (560k) ile kollektör-beyz geri beslemesi (collector-feedback bias) sağlanarak termal kararlılık elde edilmiş. Emiterdeki R1 (100R) direnci, C8 (100uF) kondansatörü ile bypass edilmiştir. Bu bypass işlemi, AC sinyaller için emiteri doğrudan şaseye çekerek transistörün AC kazancını (gain) maksimum seviyeye çıkarır. Pasif devredeki yüksek kaybı telafi etmek için bu yüksek kazanç şarttır.
- Besleme Filtresi: 12V hattındaki R4 (100R) ve C2 (100uF), güç kaynağından gelebilecek dalgalanmaları (ripple) temizlemek için bir RC filtre (decoupling) görevi görür.
2. Şema: Super Bass Tone Control
Bu devre ise birinci devrenin tam tersi bir yaklaşımla, Ön Yükselteç (Pre-amp) + Pasif Ton Kontrolü mantığıyla tasarlanmıştır. Sinyal önce yükseltilir, ardından çıkışta şekillendirilir.- Yükselteç Katı (Giriş): AC sinyal (C7, 1uF) doğrudan transistörün beyzine girer.
- Transistör: 2N2222 kullanılmış. Bu genel amaçlı bir NPN transistördür. BC549 kadar düşük gürültülü değildir ancak bu tarz basit pre-amp devrelerinde yeterli iş görür.
- Biyarlama ve Kazanç: Yine R2 (560k) ile kollektörden beyze geri besleme yapılmış. Ancak en büyük fark emiter katındadır: R1 (330R) direnci bypass edilmemiştir. Bypass kondansatörü kullanılmadığı için burada "lokal negatif geri besleme" (emitter degeneration) oluşur. Bu durum devrenin toplam kazancını düşürür ancak distorsiyonu ciddi şekilde azaltır, frekans tepkisini düzleştirir ve giriş empedansını artırır. * Ton Katı (Çıkış): Yükseltilen sinyal (C2, 100nF üzerinden geçerek) 2 bantlı Baxandall tarzı bir pasif RC ağına girer:
- VR1 (100k): Çevresindeki yüksek değerli kondansatörler (C4=100nF, C3=10nF) buranın Bas frekansları kontrol ettiğini gösteriyor. "Super Bass" adını muhtemelen giriş katındaki temiz yükseltme sonrası bu RC ağının geniş bas geçirgenliğinden alıyor.
- VR2 (100k): Çevresindeki düşük değerli kondansatörler (C5=2.2nF, C6=10nF) buranın Tiz kontrolü olduğunu gösterir. R7 ve R8 (10k) dirençleri ağlar arası izolasyonu sağlar.
Karşılaştırmalı Değerlendirme
- Sinyal/Gürültü Oranı (SNR): İlk devrede zayıflatılmış bir sinyalin çok yüksek kazançla (bypass edilmiş emiter) tekrar yükseltilmesi, potansiyel olarak transistörün dip gürültüsünü de yükseltmesine neden olabilir. Ancak BC549 kullanılması bu durumu kurtarır. İkinci devrede ise sinyalin önce düşük distorsiyonla (bypass edilmemiş emiter) yükseltilip sonra kırpılması, aşırı yüklenme (clipping) olmadığı sürece genellikle daha temiz bir karakteristik sunar.
- Uygulama Alanı: "Super Bass" devresi (2. Şema), sinyal seviyesi düşük bir kaynağın (örneğin eski tip bir kasetçalar kafası veya düşük çıkışlı bir modül) hem sinyalini toparlamak hem de tonunu ayarlamak için daha uygun bir pre-amp gibi çalışır. 3 Bantlı devre ise (1. Şema) halihazırda hat seviyesinde (line-level) olan bir sinyali, amfi katına girmeden önce detaylı şekillendirmek için idealdir.
Son düzenleme:
