Ohm Kanunu Nedir? – Gerilim, Akım ve Direnç Hesaplama
Ohm Kanunu, elektrik ve elektronik devrelerde
gerilim, akım ve direnç arasındaki ilişkiyi açıklayan temel elektrik kurallarından biridir.
Elektronik devrelerin analizinde, arıza tespitinde ve komponent seçiminde Ohm Kanunu oldukça sık kullanılır.
Ohm Kanunu Formülü
Ohm Kanunu'nun temel formülü:
I = V / R
Buradan diğer değerleri de hesaplayabiliriz:
V = I × R
R = V / I
Burada:
- V = Gerilim → Volt (V)
- I = Akım → Amper (A)
- R = Direnç → Ohm (Ω)
Gerilim Hesaplama
Akım ve direnç değerleri biliniyorsa gerilim şu şekilde hesaplanır:
V = I × R
Örnek:
Bir devreden
2 A akım geçiyor ve devrede
10 Ω direnç bulunuyorsa:
V = 2 × 10
V = 20 V
Devrenin gerilimi
20 Volt olur.
Akım Hesaplama
Gerilim ve direnç değerleri biliniyorsa akım:
I = V / R formülüyle hesaplanır.
Örnek:
Bir devrede
12 V gerilim ve
6 Ω direnç bulunuyor.
I = 12 / 6
I = 2 A
Bu durumda direnç üzerinden
2 Amper akım geçer.
Direnç Hesaplama
Gerilim ve akım değerleri biliniyorsa direnç:
R = V / I formülüyle bulunur.
Örnek:
Bir devrede
24 V gerilim altında
3 A akım ölçülüyor.
R = 24 / 3
R = 8 Ω
Devrenin eşdeğer direnci
8 Ohm olur.
Ohm Kanunu Üçgeni
Ohm Kanunu'nu kolay hatırlamak için aşağıdaki ilişki kullanılabilir:
V = I × R
Buradan:
I = V / R
R = V / I şeklinde diğer formüller elde edilir.
Elektriksel Güç Hesabı
Ohm Kanunu ile birlikte
elektriksel güç hesaplamaları da yapılabilir.
Temel güç formülü:
P = V × I
Burada:
- P = Güç (Watt)
- V = Gerilim (Volt)
- I = Akım (Amper)
Ohm Kanunu kullanılarak güç şu şekilde de hesaplanabilir:
P = I² × R ve
P = V² / R
Güç Hesabı Örneği
12 V gerilimle çalışan
6 Ω değerindeki bir direnç üzerinden geçen akımı hesaplayalım:
I = V / R
I = 12 / 6
I = 2 A
Şimdi gücü hesaplayalım:
P = V × I
P = 12 × 2
P = 24 W
Bu durumda direnç üzerinde yaklaşık
24 Watt güç harcanmaktadır.
Pratik devre tasarımında direnç seçerken yalnızca hesaplanan güç değerine eşit bir direnç kullanılmamalı, uygun bir
güvenlik payı bırakılmalıdır.
Seri Devrede Ohm Kanunu
Seri bağlı dirençlerde toplam direnç:
Rₜ = R₁ + R₂ + R₃ + ... şeklinde hesaplanır.
Örnek:
10 Ω, 20 Ω ve 30 Ω direnç seri bağlanırsa:
Rₜ = 10 + 20 + 30
Rₜ = 60 Ω
Seri devrede bütün elemanlardan geçen akım aynıdır.
Paralel Devrede Ohm Kanunu
İki direnç paralel bağlandığında eşdeğer direnç:
Rₜ = (R₁ × R₂) / (R₁ + R₂)
formülüyle hesaplanabilir.
Örnek:
10 Ω ve 10 Ω iki direnç paralel bağlanırsa:
Rₜ = (10 × 10) / (10 + 10)
Rₜ = 100 / 20
Rₜ = 5 Ω
Paralel devrede eşdeğer direnç, tek tek dirençlerin en küçüğünden daha küçük olur.
Elektronik Servisinde Ohm Kanunu
Ohm Kanunu yalnızca teorik devre hesaplarında kullanılmaz. Elektronik servisinde de arıza tespitinin temel araçlarından biridir.
Özellikle:
- TV güç kartları
- LED TV devreleri
- Monitör kartları
- Uydu alıcıları
- Amplifikatörler
- Adaptörler
- SMPS güç kaynakları
- Transistör devreleri
- LED devreleri
- Röle devreleri
- Motor sürücüleri gibi birçok elektronik devrede kullanılır.
Örneğin bir devrede direnç üzerindeki gerilim ölçülerek, direnç değeri biliniyorsa devreden geçen yaklaşık akım hesaplanabilir.
Arıza Tespitinde Örnek
Bir elektronik kart üzerinde
100 Ω direnç bulunduğunu ve direnç üzerinde
10 V ölçüldüğünü düşünelim.
Ohm Kanunu:
I = V / R
I = 10 / 100
I = 0,1 A
Yani:
I = 100 mA akım geçtiği hesaplanır.
Bu değer, devrenin normal çalışma koşullarıyla karşılaştırılarak arıza tespitinde kullanılabilir.
Ölçüm Yaparken Dikkat
Ohm Kanunu hesaplamaları yapılırken ölçüm koşullarına dikkat edilmelidir.
Direnç ölçümü yapılırken devrenin enerjisi kesilmiş olmalıdır.
Gerilim ölçümü ise uygun ölçüm kademesinde ve devre enerjiliyken yapılır.
Ayrıca elektronik kartlarda ölçülen direnç değeri her zaman doğrudan üzerindeki direnç değerini göstermeyebilir. Çünkü komponent devre üzerinde başka elemanlara bağlı olduğundan
paralel yollar ve diğer devre elemanları ölçümü etkileyebilir.
Bu nedenle servis ölçümlerinde yalnızca multimetre değerine bakmak yerine devrenin çalışma prensibi de değerlendirilmelidir.
Ohm Kanunu Kısa Özet
| Aranan değer | Formül |
|---|
| Gerilim (V) | V = I × R |
| Akım (I) | I = V / R |
| Direnç (R) | R = V / I |
| Güç (P) | P = V × I |
| Güç | P = I² × R |
| Güç | P = V² / R |