1793082778831.webp

Basit Hoparlör Gecikme ve Sessize Alma Devresi​

Ses sistemlerinde hoparlör koruma devreleri, amplifikatör ilk açıldığında veya kapatıldığında oluşabilecek istenmeyen patlama ve tıklama seslerini azaltmak için kullanılır. Bu devre, amplifikatörün açılışından sonra hoparlör bağlantısını belirli bir süre geciktirerek çıkış geriliminin kararlı hale gelmesine yardımcı olur.

Amplifikatör açıldığında zamanlama devresi devreye girer ve röle başlangıçta hoparlör bağlantısını kesik tutar. Belirlenen gecikme süresi sonunda transistör röleyi çalıştırır ve hoparlör amplifikatör çıkışına bağlanır. Böylece açılış sırasında oluşabilecek ani seslerin hoparlöre ulaşması azaltılır.

Bu devre basit bileşenlerle hazırlanabilecek, düşük maliyetli bir uygulamadır. Ancak yalnızca gecikmeli bağlantı sağlaması, amplifikatör çıkışında oluşabilecek tehlikeli DC gerilimine karşı tam koruma sağladığı anlamına gelmez.

Gerekli Malzeme Listesi​

SıraBileşenDeğer / ModelAdet
1NPN transistörC90131
2Direnç33 kΩ2
3Elektrolitik kondansatör100 µF2
4Diyot1N40071
5Diyot1N40011
6RöleBobin gerilimi devreye uygun1
7Bağlantı elemanlarıDevre şemasına göreGerektiği kadar

Devrenin çalışma prensibi​

  • Gecikmeli açılış: Direnç ve kondansatör, transistörün iletime geçmesini geciktiren zamanlama devresini oluşturur.
  • Röle kontrolü: C9013 transistörü, bağlantı şekline uygun olarak röle bobinini anahtarlamak için kullanılır.
  • Diyot koruması: Röle bobinine ters yönde paralel bağlanan 1N4001, bobin enerjisi kesildiğinde oluşan gerilim darbesini sınırlar.
  • Besleme filtresi: Kondansatörlerden biri, bağlantısına bağlı olarak besleme dalgalanmalarını azaltmak veya zamanlama işlevini yerine getirmek için kullanılabilir.
  • Hoparlör bağlantısı: Röle kontakları, amplifikatör çıkışını hoparlöre bağlayacak şekilde düzenlenir.
 
ampdelay.webp

Ses Amplifikatörü Çıkışında Gecikmeli Hoparlör Rölesi Devresi​

Devrenin amacı​

Bu devre, ses amplifikatörlerinde hoparlör çıkış rölesini kontrol etmek için tasarlanmış basit bir gecikme devresidir. Temel amacı, amplifikatör ilk açıldığında hoparlörlerden duyulabilen rahatsız edici vurma, patlama ve tıklama seslerini azaltmaktır.

Amplifikatöre enerji verildiğinde devre, hoparlörleri hemen bağlamak yerine yaklaşık 5 saniye bekler. Gecikme süresi sonunda röle çekerek hoparlörleri amplifikatör çıkışına bağlar.

Devrenin bir diğer önemli özelliği, besleme gerilimi kesildiğinde rölenin kısa sürede bırakmasıdır. Böylece hoparlörler, cihaz kapatılırken oluşabilecek istenmeyen seslere karşı daha hızlı devreden ayrılır.

Malzeme listesi​

ElemanDeğer / ModelAçıklama
C1100 µF / 40 VElektrolitik kondansatör
C2100 µF / 40 VZamanlama kondansatörü
D11N4007Doğrultma ve koruma devresi
D21N4148Sinyal diyodu
Q1BC547NPN transistör
R133 kΩ / 0,25 WZamanlama direnci
R22,2 kΩ / 0,25 WDeşarj ve kontrol direnci
Röle24 V DCBobin direnci 300 Ω üzerinde

Not: Yukarıdaki liste, verilen orijinal metindeki eleman değerlerine dayanmaktadır. Devrenin kesin bağlantıları için orijinal şema esas alınmalıdır.

Devrenin çalışma prensibi​

1. Amplifikatör açıldığında​

Devreye besleme uygulandığında C1 kondansatörü şarj olur. Ardından zamanlama kondansatörü C2, R1 direnci üzerinden şarj olmaya başlar.

C2 üzerindeki gerilim yükseldikçe transistörlü kontrol katı röleyi çalıştıracak seviyeye ulaşır. Röle çektiğinde kontaklar konum değiştirir ve hoparlörler amplifikatörün ses çıkışına bağlanır.

Normal koşullarda açılış gecikmesi yaklaşık 5 saniye olarak belirtilmiştir. Gerçek süre; besleme gerilimine, kondansatör toleransına, transistörün çalışma koşullarına ve rölenin çekme gerilimine bağlıdır.

2. Amplifikatör kapatıldığında​

Besleme gerilimi kesildiğinde C1 üzerindeki gerilim düşmeye başlar. C2 kondansatörünün deşarj yolu sayesinde röle kontrol gerilimi kısa sürede azalır ve röle bırakır.

Böylece hoparlörler amplifikatör çıkışından ayrılır. Orijinal açıklamada bu sürenin 0,5 saniyeden kısa olabildiği belirtilmektedir; gerçek süre kullanılan elemanlara ve devrenin bağlantısına bağlıdır.

Gecikme süresi nasıl değiştirilir?​

Gecikme süresi esas olarak C2 kondansatörünün kapasitesine ve R1 direncine bağlıdır.
  • Daha uzun gecikme: C2 kapasitesi artırılabilir.
  • Daha kısa gecikme: C2 kapasitesi azaltılabilir.
  • Direnç değişikliği: R1 değerinin artırılması genellikle gecikmeyi uzatır; azaltılması ise kısaltır.
Eleman değerleri değiştirilirken transistörün sürme koşulları ve rölenin çekme gerilimi de dikkate alınmalıdır. Elektrolitik kondansatörlerin toleransları nedeniyle gecikme süresi kesin değildir.

Kullanım alanları​

Bu devre, gecikmeli hoparlör bağlantısına ihtiyaç duyulan ev tipi ses amplifikatörlerinde ve uygun besleme ile röle seçimi yapıldığında bazı PA amplifikatörü uygulamalarında kullanılabilir.

Önemli teknik uyarılar​

  • Rölenin bobin gerilimi ve kontak akım kapasitesi, kullanılacak devreye uygun olmalıdır.
  • 24 V DC röle kullanılması, kontrol devresinin besleme ve sürme koşullarının da bu röleyle uyumlu olmasını gerektirir.
  • Hoparlör çıkışını doğrudan şaseye bağlamayın. Özellikle köprü çıkışlı (BTL) amplifikatörlerde bu durum çıkış katına zarar verebilir.
  • Bu devre gecikmeli bağlantı sağlar; tek başına amplifikatör çıkışındaki tehlikeli DC gerilimini algılayan tam kapsamlı bir hoparlör koruma devresi değildir.
  • Orijinal metinde Q1'in BC547 olduğu belirtilmesine rağmen çalışma açıklamasında Q2 adı da geçmektedir. Transistör sayısı ve bağlantıları şemadan doğrulanmalıdır.
Sonuç: Gecikmeli hoparlör rölesi devresi, amplifikatörün açılış ve kapanış anlarında oluşabilecek istenmeyen sesleri azaltmak için ekonomik bir çözümdür. Doğru röle, besleme ve zamanlama elemanları seçilerek farklı ses amplifikatörü projelerine uyarlanabilir.
 
1793083526294.webp

Malzeme​

Dirençler​

ElemanDeğerGüç / Tolerans
R11,5 MΩ1/4 W, %1
R23,3 kΩ1/4 W, %1
R3, R48,2 Ω2 W, %5
R52,2 kΩ1/4 W, %1
R610 kΩ1/4 W, %1
R7470 kΩ1/4 W, %1
Not: R3 ve R4 dışındaki dirençler için 1/4 W, %1 tolerans belirtilmiştir.

Kondansatörler​

ElemanDeğerTip
C1220 µF / 50 VElektrolitik
C2, C410 µF / 25 VElektrolitik
C31 µF / 50 VElektrolitik

Yarı​

ElemanModel / DeğerKılıf / Açıklama
U1LM7815TO-220, 15 V regülatör
U2TL431TO-92, ayarlanabilir hassas referans
Q1DN2540N3-GTO-92, MOSFET
D1Kırmızı LED3 mm
D21N4004Doğrultucu diyot
D312 V Zener1/4 W
B1DBL207GKöprü doğrultucu

Diğer​

ElemanDeğer / ModelAçıklama
F150 mA PTCSıfırlanabilir aşırı akım koruması
K112 V, 5 A, 250 V AC DPDT röleÇift kontaklı röle
TR12 × 12 V, 2,3 VA, 230 VTransformatör

Sonuç​

Bu proje, hoparlör çıkışında seri kondansatör bulunan tek beslemeli amplifikatörler veya çıkışında DC bileşen bulunmayan düşük seviyeli ses kaynakları için tasarlanmıştır.

R3 ve R4 dirençleri üzerinden çıkışın GND'ye bağlanması nedeniyle, çıkışında DC bileşeni bulunan bir amplifikatörde beklenmeyen akımlar oluşabilir. Bu durum devrenin doğru çalışmasını engelleyebilir ve amplifikatör çıkış katına zarar verebilir.

Çift beslemeli güç amplifikatörlerinde bu devrenin kullanılması önerilmez. Normal çalışma sırasında çıkış gerilimi yaklaşık 0 V olsa bile bir arıza meydana geldiğinde hoparlörden yüksek DC akımı geçebilir. Bu basit devre, DC arızasını algılayan gelişmiş bir koruma devresinin yerini tutmaz.

Güç amplifikatörlerinde etkili koruma için çıkıştaki pozitif ve negatif DC gerilimlerini algılayan, arıza durumunda hoparlör rölesini devreden çıkaran özel koruma devreleri tercih edilmelidir.

Önemli: Devreyi kurmadan önce orijinal şemadaki bağlantıları kontrol edin. Özellikle R3 ve R4 dirençlerinin ses çıkışına ve GND'ye nasıl bağlandığı doğrulanmadan amplifikatöre bağlantı yapmayın.
 
Geri
Yukarı