ATmega8 ile Çift Pik Göstergeli VU Metre Devresi
Bu projede, güç amplifikatörlerinde kKanallı ullanılmak üzere ATmega8 mikrodenetleyici ile tasarlanmış çift kanallı, pik seviyeli LED VU metre devresini inceliyoruz.Devre, sol ve sağ ses kanallarının sinyal seviyelerini birbirinden bağımsız olarak gösterebilen iki adet LED göstergeden oluşmaktadır. Her kanalda 33 LED kullanılması planlanmıştır. Ancak ilk iki LED sürekli yanarak skalanın başlangıcını belirtir. Bu nedenle aktif seviye göstergesi olarak kanal başına 32 LED kullanılmaktadır. İstenirse sürekli yanan ilk LED'ler monte edilmeyebilir.
Gösterge, farklı kullanım ihtiyaçlarına göre çeşitli çalışma modlarına sahiptir. Sinyal seviyesi doğrusal (Linear) veya logaritmik (Logarithmic) olarak görüntülenebilir. LED'ler sütun şeklinde veya nokta şeklinde yanabilir. Ayrıca sinyalin anlık tepe seviyelerini (Peak Level) gösterme özelliği açılıp kapatılabilir.
Seçilebilen çalışma modları:
- Doğrusal veya logaritmik seviye gösterimi.
- Sütun (Bar) veya nokta (Dot) gösterimi.
- Pik seviyesini gösterme veya devre dışı bırakma.
Devrenin Çalışma Prensibi
Şekil 1. Montajı tamamlanmış çift kanallı LED VU metre.
Bu devrenin temelini, daha önce geliştirilmiş ve yalnızca tek gösterim moduna sahip olan bir VU metre tasarımı oluşturmaktadır.
Mihail Sergeev tarafından ilk devre üzerinde güvenilirliği artırmaya ve çalışma özelliklerini genişletmeye yönelik değişiklikler yapılmıştır. Bu kapsamda farklı gösterim modlarını seçebilmek için üç konumlu DIP anahtar sistemi eklenmiş ve LED akımlarını sınırlamak amacıyla dirençler kullanılmıştır.
Genişletilmiş devrenin mikrodenetleyici yazılımı ise Nikolay Egorov tarafından hazırlanmıştır.
Devre Şeması ve Mikrodenetleyici
Şekil 2. ATmega8 tabanlı çift kanallı VU metre devre şeması.
Devrenin kontrol merkezi ATmega8 mikrodenetleyicisidir. Sol ve sağ ses kanallarından gelen sinyaller, RxL ve RxR giriş dirençleri üzerinden mikrodenetleyiciye uygulanır.
Bu dirençler önemli bir koruma görevi üstlenir. Özellikle gösterge doğrudan güç amplifikatörünün çıkışına bağlandığında yüksek seviyeli ses sinyalleri mikrodenetleyicinin girişlerine zarar verebilir. RxL ve RxR dirençleri giriş akımını sınırlandırarak bu riski azaltır.
Devrede dinamik LED sürme yöntemi kullanılmaktadır. LED'ler dört ayrı bölüm hâlinde çalıştırılır. Her bölümde 16 LED bulunur. Böylece mikrodenetleyicinin çıkışları daha verimli kullanılır.
LED gruplarının anahtarlanması BC337 transistörleri üzerinden gerçekleştirilir. Bu transistörler yerine uygun akım kapasitesine sahip, aynı yapıda başka orta güçlü transistörler de kullanılabilir.
Kapalı durumdaki LED gruplarında hassas LED'lerin hafifçe parladığı gözlemlenmiştir. Bu sorunu ortadan kaldırmak amacıyla R10, R11, R12 ve R13 numaralı 470 ohm dirençler eklenmiştir. Eğer devrenizde bu tür istenmeyen bir ışık sızması görülmüyorsa söz konusu dirençler başlangıçta monte edilmeyebilir.
LED Akım Sınırlama Dirençlerinin Hesaplanması
ATmega8 mikrodenetleyicisinin besleme uçlarından geçen toplam akım için 300 mA sınırı, tek bir giriş/çıkış pininden çekilebilecek akım için ise 40 mA mutlak maksimum sınırı dikkate alınmalıdır.Bu nedenle LED akımları uygun dirençlerle sınırlandırılmalıdır. Devre tasarımında bir LED için 15–18 mA aralığının aşılmaması önerilmektedir.
Örneğin çalışma gerilimi 2,5 V olan LED'ler kullanıldığında akım sınırlama direncinin 110 ohm değerinden düşük seçilmemesi önerilir.
Direnç hesabında aşağıdaki formül kullanılabilir:
R = (Udd - Ut - Uled) / Imax
Formüldeki değerlerin anlamları:
- Udd: Regülatör çıkış gerilimi (5 V).
- Ut: İletimdeki anahtarlama transistörünün yaklaşık gerilim düşümü (0,5 V).
- Uled: LED'in çalışma gerilimi.
- Imax: LED üzerinden geçmesi istenen maksimum akım (18 mA değerini aşmamalıdır).
DIP Anahtarları ile Çalışma Modlarının Seçilmesi
Gösterge modları SW1, SW2 ve SW3 DIP anahtarları üzerinden seçilir. DIP anahtarları kullanılmak istenmiyorsa aynı işlev, jumper bağlantılarıyla da gerçekleştirilebilir.| Anahtar | Açık (OFF) | Kapalı (ON) |
|---|---|---|
| SW1 | Pik seviyesi gösterilir | Pik seviyesi kapalı |
| SW2 | Sütun (Bar) gösterimi | Nokta (Dot) gösterimi |
| SW3 | Doğrusal (Linear) | Logaritmik (Logarithmic) |
Bu üç anahtar sayesinde kullanıcı, göstergeyi kendi tercihine göre yapılandırabilir.
ATmega8 Mikrodenetleyici ve Saat Ayarı
Devrenin yazılımı, ATmega8 mikrodenetleyicisinin dahili 1 MHz RC osilatörü ile çalışacak şekilde hazırlanmıştır.Bu nedenle mikrodenetleyici programlanırken fabrika çıkışındaki saat ayarlarının değiştirilmesine gerek yoktur. Farklı bir saat frekansı seçilmesi, devrenin çalışma zamanlamasını etkileyebilir.
Ses Girişi ve Ön Amplifikatör Kullanımı
VU metre devresinin en iyi performansı göstermesi için ön amplifikatör çıkışına bağlanması önerilir.Bu bağlantı sayesinde ses seviyesi göstergesi, güç amplifikatöründeki ses ve ton kontrol ayarlarından daha az etkilenir.
Devrede tüm LED'lerin yanmasını sağlamak için gösterge girişine yaklaşık 2 V seviyesinde sinyal uygulanması gerekir. Bu değer, orijinal tasarımın giriş hassasiyetine ilişkin verilen değerdir; uygulamada sinyalin tepe veya RMS ölçüm tanımına göre değerlendirilmesi gerekir.
Eğer kullanılan ön amplifikatörün çıkış seviyesi göstergenin tüm LED'lerini yakmak için yeterli değilse giriş bölümüne ek bir yükselteç katı eklenebilir.
Bu amaçla LM358 entegresi kullanılabilir. Tek kanal için hazırlanan ön yükselteç devresi Şekil 3'te gösterilmiştir. Stereo uygulamada iki kanal için uygun giriş katları kullanılmalıdır.
Şekil 3. LM358 kullanılarak hazırlanan giriş sinyali ön yükselte

Kullanılan Elektronik Bileşenler
Devre, eleman seçimi açısından çok hassas değildir. Sabit dirençlerde standart dirençler kullanılabilir. DIP anahtarlarına bağlı dirençler ve LED akım sınırlama dirençleri için SMD bileşenler de tercih edilebilir.
PCB üzerinde SMD dirençler için ayrıca lehimleme alanları bırakılmıştır. Normal dirençlerin dikey olarak monte edildiği bölgelerde SMD direnç kullanılacaksa ilgili deliklerin delinmesine gerek yoktur.
BC337 transistörlerin yerine kullanılacak alternatiflerde kolektör akım kapasitesi en az 300 mA olmalıdır. Ayrıca transistörün bacak dizilimi ve anahtarlama özellikleri kontrol edilmelidir.
Devrede kullanılan diyotlar düşük güçlü genel amaçlı tiplerden seçilebilir. Ancak ters gerilim dayanımları, amplifikatör çıkışında oluşabilecek maksimum sinyal geriliminden yüksek olmalıdır.
5 V besleme gerilimi için 7805 voltaj regülatörü kullanılmaktadır. Regülatörün küçük bir soğutucu üzerine monte edilmesi önerilir.
Baskı Devre ve LED Montajı
Şekil 4. Çift kanallı VU metre baskı devresi.
Devrenin baskı devresi 100 x 70 mm ölçülerindedir.
Gösterge üzerinde düz tip LED'ler kullanılması önerilmiştir. LED'ler geniş yüzeyleri birbirine bakacak şekilde, mümkün olduğunca yakın yerleştirilir.
Yan yana bulunan LED'lerin ışığının birbirine karışmasını önlemek için aralarına ışık yansıtıcı bir malzeme yerleştirilebilir. Bunun için küçük alüminyum folyo parçaları kullanılabilir.
LED'lerin farklı ölçülerde seçilmesi durumunda baskı devre boyutları yeniden düzenlenebilir. Yuvarlak LED kullanılması hâlinde kartın uzunluğunun artırılması gerekebilir.
Şekil 5. LED matrisi kullanılarak hazırlanmış gösterge paneli.

LED Matris Kullanımı
Devrede tek tek LED'ler yerine hazır LED matrisleri de kullanılabilir. Örneğin 10 LED'li veya daha küçük LED matrisleri tercih edilebilir.Bu tür matrislerde LED'ler arasındaki ışık sızması sorunu daha az görüldüğünden gösterge panelinin montajı kolaylaşabilir.
Sonuç
ATmega8 mikrodenetleyici ile hazırlanan bu çift kanallı pik göstergeli VU metre, güç amplifikatörleri ve stereo ses sistemleri için kullanışlı bir ses seviyesi göstergesidir.Doğrusal ve logaritmik gösterim seçenekleri, sütun veya nokta modu ve pik seviye takibi sayesinde farklı görsel tercihlere uyum sağlar.
Gösterge, uygun sinyal seviyesi ve doğru bağlantı koşulları sağlandığında stereo amplifikatörlerde ses seviyesini görsel olarak takip etmek için kullanılabilir.
Not: Güç amplifikatörünün hoparlör çıkışına doğrudan bağlantı yapılacaksa çıkış gerilimi, giriş dirençleri ve mikrodenetleyicinin giriş sınırları mutlaka kontrol edilmelidir. Özellikle köprü çıkışlı (BTL) amplifikatörlerde hoparlör uçlarından herhangi biri doğrudan devre şasesine bağlanmamalıdır.