[Arşiv] CD4017 ile Yapılabilecek Pratik Devreler ve Pin Detayları

[guclusat]

Merhaba arkadaşlar, dijital devrelerin vazgeçilmezi olan CD4017 entegresinin detaylı pin yapısını ve uygulama notlarını teknik arşivimize ekledik.

Bu entegre ile neler yapabilirsiniz?

1. Kara Şimşek (Knight Rider) Devresi: 555 entegresiyle tetikleyerek LED'lerin sırayla kaymasını sağlayabilirsiniz.
2. Elektronik Şifreli Kilit: Belirli bir sırayla butonlara basılmasını kontrol eden devreler tasarlanabilir.
3. Hız Ölçerler: Dönme hareketini sayarak RPM ölçümü yapan sistemlerde kullanılabilir.

Teknik İpucu: CD4017 CMOS yapıda olduğu için statik elektriğe duyarlıdır. Montaj sırasında entegreyi doğrudan lehimlemek yerine soket kullanmanızı ve boşta kalan girişleri (eğer varsa) şasiye (GND) çekmenizi öneririm. Aksi takdirde kararsız çalışabilir.

CD4017 / HEF4017: Onlu Sayıcı ve Paylaştırıcı Rehberi​

1. Çalışma Mantığı:CD4017, girişine (14. bacak - Clock) gelen her kare dalga sinyalinde, 10 adet çıkışını (Q0-Q9) sırayla "High" (Lojik 1) seviyesine çeker. Bir lamba sırayla yanıyormuş gibi düşünebilirsiniz.

2. Kritik Pin Fonksiyonları (Püf Noktaları):

• 13. Bacak (Clock Inhibit): Bu bacak "High" yapılırsa sayma işlemi durur. Devreyi istediğiniz noktada dondurmak için kullanılır.
• 15. Bacak (Reset): Sayıcıyı anında başa (Q0) döndürür. Eğer 10 yerine 4'e kadar saymasını istiyorsanız, 5. çıkışı (Q4) bu bacağa bağlamanız yeterlidir.
• 12. Bacak (Carry Out): 10'a kadar saydıktan sonra bir sinyal verir. Bu sayede birden fazla 4017'yi seri bağlayarak 20, 30, 100'e kadar sayan devreler yapabilirsiniz.

Max voltaj bilgileri resimde yazılıdır.

 

[guclusat]

Bu görsel, CD4017 entegresinin çıkış pinlerinin (output pins) fiziksel dizilimi ile mantıksal çalışma sırası arasındaki farkı anlamak için harika bir referans. Forumdaki konuya bu detayları eklemek, devreyi kuracak olanlar için işi oldukça kolaylaştıracaktır.

​

Pin Dizilimi ve Çıkış Sırası Analizi​

CD4017 entegresinde çıkışlar, entegre üzerindeki fiziksel bacak sırasına göre değil, dahili mantık devresine göre sıralanır. Görselde de görüldüğü üzere sıralama şu şekildedir:

Mantıksal Sıra	Çıkış No	Entegre Pin Numarası
1. Çıkış	Q0	3
2. Çıkış	Q1	2
3. Çıkış	Q2	4
4. Çıkış	Q3	7
5. Çıkış	Q4	10
6. Çıkış	Q5	1
7. Çıkış	Q6	5
8. Çıkış	Q7	6
9. Çıkış	Q8	9
10. Çıkış	Q9	11

Forum İçin Teknik Notlar​

• Karmaşıklığı Önleme: PCB tasarımı yaparken veya breadboard üzerinde kurulum sağlarken, pinlerin bu karışık dizilimi nedeniyle yolların birbirini kesmemesine dikkat edilmelidir.
• Doğru Sıralama: Eğer LED'lerin görseldeki gibi soldan sağa düzgün bir sırayla yanmasını istiyorsanız, bağlantıları yukarıdaki tabloya göre (örneğin 1. LED'i 3 numaralı pine, 2. LED'i 2 numaralı pine) yapmalısınız.
• "Running Light" Etkisi: Bu görseldeki bağlantı şeması, LED'lerin sırayla kaydığı o meşhur "kara şimşek" veya "yürüyen ışık" etkisinin temelini oluşturur.

 

[guclusat]

Klasik bir CD4017 Decade Counter (Onluk Sayıcı) entegresi kullanılarak hazırlanmış manuel bir sıralı LED yürütücü (chaser) devresidir. CD4017, her bir saat (clock) darbesinde çıkışlarını sırasıyla aktif eden bir CMOS entegresidir.

Devre Analizi ve Bileşenlerin Görevleri​

• CD4017 Entegresi: Ana kontrol ünitesidir. 10 adet çıkışı (0-9 arası) bulunur ve her sinyalde bir sonraki çıkışı "High" (yüksek voltaj) seviyesine çeker.
• Giriş Sinyali (CK - Saat): +12V hattına bağlı olan yaylı buton (push-button), devreye manuel olarak saat darbesi gönderir.
  
  • Sol taraftaki 330ohm direnç: Bir "pull-down" direncidir. Butona basılmadığı anlarda 14 numaralı (CK) pinin boşta kalarak parazit almasını engeller ve pini şasede (0V) tutar.
• Kontrol Pinleri:
  
  • 13. Pin (CE - Clock Enable): Şaseye (GND) bağlanmıştır, bu sayede entegre sürekli aktif haldedir.
  • 15. Pin (Reset): Şaseye bağlanmıştır. Eğer bu pin artıya çekilirse sayım sıfırlanır ve tekrar 0. LED yanar.
  • 16. Pin (VDD): Besleme girişi (+12V).
  • 8. Pin (VSS): Şase (GND).
• Çıkış ve LED Grubu:
  
  • Sırasıyla 1'den 10'a kadar olan LED'ler entegrenin çıkış pinlerine bağlıdır.
  • Sağ taraftaki 330ohm direnç: Ortak katot hattına bağlı akım sınırlama direncidir. 12V gerilimde LED'lerin zarar görmesini engeller.

Çalışma Mantığı​

1. İlk Durum: Devreye enerji verildiğinde genellikle 0 numaralı LED yanık başlar.
2. Tetikleme: Butona her bastığınızda 14 numaralı pine bir sinyal gider.
3. Kaydırma: Entegre bu sinyali algılar, mevcut LED'i söndürür ve bir sonraki LED'i yakar.
4. Döngü: 9. LED yandıktan sonraki ilk basışta sistem başa döner ve tekrar 0. LED yanar.

Teknik Tavsiyeler​

• Buton Sıçraması (Debouncing): Mekanik butonlarda basış anında ark oluşabilir, bu da tek basışta LED'lerin birkaç adım birden atlamasına neden olabilir. Bunu önlemek için buton uçlarına küçük bir kutupsuz kondansatör (örneğin 100nF) eklenebilir.
• Otomatik Mod: Eğer devrenin kendiliğinden çalışmasını isterseniz, buton yerine bir NE555 zamanlayıcı devresi kurarak saat darbesini otomatik hale getirebilirsiniz.

CD 4017 Buton ile tetiklemek