Bu proje benim favori projem; çünkü ucuz ve kolay bulunan bileşenler kullanıyor, oldukça iyi bir performans sunuyor ve ilk monte edildiği andan itibaren doğrudan çalışıyor. İlk vericisini monte etmek isteyen her yeni başlayana bu projeyi her zaman tavsiye ediyorum.
Bu projeyi hem kendi kullanımım için hem de arkadaşların isteklerini veya siparişlerini karşılamak amacıyla birkaç kez topladım ve şimdiye kadar monte ettiğim cihazların hepsi, montajı biter bitmez hemen çalıştı. Bu sayfada yer alan fotoğraflar, şimdiye kadar monte ettiğim benzer cihazlardan sadece birine aittir.
Kurulum (Yapısı)
Bu VFO vericisi 3 katmandan (kademeden) oluşmaktadır. Osilatör bölümünde C9018 transistör kullanılırken, birinci tampon (buffer) katında çift olarak paralel bağlanmış 2 adet C930, son tampon katında ise 4 adet C930'dan oluşan bir devre kullanılmıştır. Transistörleri bu şekilde çiftler halinde bağlama fikri oldukça iyi bir fikirdir; çünkü bu yöntem daha yüksek bir kazanç sağlamasının yanı sıra, bu tür paralel bağlı transistörler kararlılığı (stabilitiyi) de artırmaktadır.
Montaj esnasında işlemlerin aşama aşama yapılması tavsiye edilir. Yukarıdaki fotoğrafta da görüldüğü gibi, şemanın sol tarafındaki osilatör bölümünden başlayarak C6'ya kadar olan kısım ilk olarak kurulmalıdır.
Dikkatli bakıldığında, bu Ronica PCB'nin ön yüzeyindeki serigrafi (baskı) kısmında ufak bir basım hatası olduğu görülmektedir. PCB üzerinde R2 bileşeni 1K5 olarak yazılmışken, şemada bu R2'nin değeri 15k olarak belirtilmiştir. Şema sayfasında yer alan değer doğru olanıdır.
C1'den C4'e kadar olan kapasitörler ile L1 bobini, üretilen frekansın belirlenmesinde en önemli bileşenlerdir. Kararlılığı (stabilitiyi) artırmak için osilatör bölümünde en kaliteli bileşenleri kullanın. Birçok kaynak, RF devrelerinde mika kapasitör yerine seramik kapasitör kullanmanın daha iyi olduğunu belirtmektedir. Bu yüzden osilatör bölümünde seramik dışında başka bir kapasitör çeşidi kullanmayı hiç denemedim.
Eğer imkanınız varsa, sıcaklık değişimlerinde daha kararlı (stabil) olan NPO tipi seramik kapasitörleri tercih edin.
Bu cihazı birkaç kez monte ettikten sonra, bu vericinin ulaşabileceği frekans aralığının 88 ila 108 MHz arasını tamamen kapsamadığını fark ettim. Şemadaki osilatör bobini özellikleriyle, 90 MHz ve üzeri bir frekans aralığı elde edilmektedir. Bu nedenle, FM bandının alt kısımlarındaki bir frekans isteniyorsa, osilatör bobinine 1 (bir) tur daha eklenerek toplamda 4 tura çıkarılması gerekir.
Piyasada bu şekilde boş (sarılmamış) 2 tip koker (bobin karkası) bulunmaktadır.
Büyük olanın çapı 8 mm, küçük olanınki ise 5 mm'dir. Bu projedeki osilatör bobini için küçük boyutlu olanı seçin. Aslında 5 mm çapında olup, 8 mm çapındakiler kadar geniş bir tabana sahip olan bir tip daha vardır. Eğer şans eseri bu tip bir koker bulabilirseniz, SC-197 PCB üzerinde doğrudan kullanabilirsiniz. Ancak bulamazsanız, yandaki resimde görülen küçük koker de kullanılmayan pinleri bir kargaburun ile sökülüp/kesilip atıldıktan sonra kullanılabilir. Karşılıklı köşegen pozisyonlarda bulunan 2 pini bırakın, böylece daha sonra PCB üzerindeki mevcut deliklere tam olarak oturacaktır.
Şemaya uygun olması için, PCB üzerindeki koker bağlantı noktaları olan deliklere dikkat edin. Yukarıdaki osilatör bölümü fotoğrafında, bu noktaların "PEMANCAR MINI FM 88 - 108 MHZ" serigrafi yazısına en yakın tarafta olduğu görülmektedir.
Bu projede sadece iki tip transistör kullanılmaktadır: C9018 ve C930. Bu görseldeki transistör bacaklarının (pinlerinin) yerleşimine dikkat edin.
Bileşen dükkanında bu transistörleri ararken, kodların başında yer alan ön eklere bakıp kafanızı karıştırmayın. Örneğin, 2SC9018 ile tamamen aynı olan FCS9018 koduyla karşılaşabilirsiniz. Başındaki "FCS" ifadesi, üretici firmayı, yani Amerika merkezli bir silikon şirketi olan Fairchild Semiconductor'ı işaret eder.
"2SC" ise, Endonezya piyasasında yaygın olarak bulunan çoğu transistörde olduğu gibi, Japon üretimi bir transistör olduğunu gösterir.
Osilatör bölümünün montajı bittikten sonra, güç kaynağına bağlayarak bir deneme yapın. Bu ilk test için, istenmeyen durumların önüne geçmek adına sadece 9V kullanabilirsiniz. Ardından, bir FM radyo alıcısını boş bir frekansa ayarlayıp açın. Radyodan sinyal sesi duyulana kadar küçük bir tornavida yardımıyla osilatör kokerinin (bobininin) nüvesini çevirmeyi deneyin. Osilatörün ürettiği frekans ile radyonun frekansı eşleştiğinde, radyodaki hışırtı sesinin kesilmesi bunun en belirgin özelliğidir.
SC-197 devresinin tampon kısmıyla uğraşmak oldukça keyiflidir; çünkü kullanılan bileşen çeşitliliği sadece 4 tipten ibarettir: Tek bir transistör tipi (Tr.2'den Tr.7'ye kadar), aynı değerde tek bir direnç tipi (R5'ten R10'a kadar), tek bir trimer tipi (C8 ve C9) ve yine aynı ölçülere sahip tek bir bobin tipi (L2 ve L3).
Ek Not (17 Şubat 2013): Bir arkadaştan, tampon 1 (buffer 1) kısmında yer alan 47k'lık dirençten sadece 1 adet kullanılmasının yeterli olacağına dair bir öneri geldi. Bu ipucunun vericinin performansını artırdığı söyleniyor.
L2 ve L3 bobinleri hava nüveli sargılardır; 0.7 / 0.75 mm çapındaki telden, 6 mm sargı çapıyla sarılırlar. Genel olarak bobin yapım yöntemlerini, daha sonra yayınlanacak olan "Bobin Yapım İpuçları" başlıklı yazıda bulabilirsiniz.
Trimer kapasitör aramak bazen başlı başına bir kafa karışıklığı yaratabilir. Özellikle satın almaya gittiğimizde dükkandaki tezgahtar sattığı ürünü tam olarak tanımıyorsa bu durum daha da zorlaşır. Çoğu zaman vitrindeki bir trimeri işaret edip kapasite değerini sorduğumda "bilmiyorum" cevabını aldım. Ya da daha kafa karıştırıcı olanı; bir dükkanda bir trimer için belirli bir pF değeri söylenirken, başka bir dükkanda tamamen aynı olduğundan emin olduğum bir trimer için satıcının bambaşka bir değer söylediğine şahit oldum. Üstelik her iki dükkan da kendi iddiasında son derece ısrarcıydı. Tam bir kafa karışıklığı, değil mi?
Aslında tüm trimer üreticileri gövde üzerine değerleri açıkça bassaydı bu sorun kolayca çözülürdü (Not: Bildiğim kadarıyla trimerlerinin üzerine değer basan tek üretici Arco firmasıdır).
C8 ve C9 için kullanılabilecek birkaç farklı trimer denedim. Bu trimerleri aşağıdaki fotoğrafta görebilirsiniz.
İşte metnin doğrudan Türkçe çevirisi:
A. Plastik dielektrikli ve 3 bacaklı, yeşil renk kodlu trimer. Bazı kaynaklar kapasitans değerinin 70 pF olduğunu belirtmektedir. Zorunda kalmadıkça bu trimeri kullanmaktan kaçınmanızı öneririm. Ayar (trimming) yapmak için tornavidanın girdiği kanal çok küçük ve hassastır; bu durum daha sonra yapacağınız ayar işlemini zorlaştırır.
B. Seramik dielektrikli ve 3 bacaklı trimer, kapasitansı 100 pF'dır. Benim deneyimlerime göre, yukarıdaki resimde yer alan 4 trimer arasındaki en iyi olanıdır. Rotoru (dönen kısmı) ilk kez çevrildiğinde sert hissettirir (döndürmesi biraz zordur). Bu durum normaldir. Aksine, ilk kez çevrildiğinde hafif hissettiriyorsa, o trimer muhtemelen ikinci eldir (kullanılmıştır).
C. Dielektrik türü bilinmeyen, 2 bacaklı trimer. Bazı kaynaklara göre değeri 70 pF'dır.
D. Seramik dielektrikli, turuncu plastik gövdeli ve 2 bacaklı trimer, kapasitans değeri 65 pF'dır.
Yukarıdaki trimerlerden hangisini seçerseniz seçin, C8 ve C9 için birebir aynısını kullanın (yani C8 için A tipini kullandıysanız, C9 için de yine A tipini kullanın).
Vericinin antene giden çıkışı SWR metrenin girişine (input), SWR metrenin çıkışı ise Yapay Yüke (Dummy Load) bağlanır. Vericiyi bir antene veya Yapay Yüke bağlamadan çalıştırma ihmalkarlığını asla alışkanlık haline getirmeyin.
Ekipmanlar bu şekilde bağlandıktan sonra vericiye güç verin. FM modülasyonu için akort işlemi yaparken herhangi bir ses (ses sinyali) vermemize gerek yoktur. SWR metreyi, vericinin çıkış gücünü ölçeceğimizi belirten "Power" konumuna getirin.
L1 ferrit nüvesini yavaşça çevirerek istediğiniz frekansı belirleyin. Akort edilecek verici frekansının varlığını kontrol etmek için bir FM radyo alıcısı kullanın.
Frekans belirlendikten sonra, Güç / SWR metrede en yüksek (maksimum) değeri görene kadar C8 trimerini çevirin. Aynı işlemi C9 trimeri için de uygulayın. Ardından, alınabilecek en yüksek sonucu elde ettiğinizi hissedene kadar bu adımları C8'den başlayıp C9'a doğru birkaç kez tekrarlayın.
Daha sonra SWR metrenin anahtarını VSWR fonksiyonuna getirin. En düşük SWR sonucunu elde edene kadar C9 trimerini çevirin.
Deneyeceklere şimdiden kolay gelsin, umarım başarılı olursunuz.---oOo---
Ek Not: (Eylül 2014)
Bu yazıda ele alınan projedeki Ronica SC-197 tasarımı, "Saturn" adlı PCB üreticisinin S-077 kodlu bir "rakibine" sahiptir. Aşağıdaki görsellerde de görebileceğiniz gibi
S-077 şeması; C2 değeri hariç Ronica SC-197 ile neredeyse tamamen aynıdır (metin açıklamasına bakınız).
S-077'nin Serigrafi (Baskı) Yüzü; osilatör bobininin hangi bacaklarının kullanıldığı açıkça çizilmiştir.
Saturn S-077 ürününün avantajı, serigrafi (baskı) yüzünde hiçbir basım hatasının olmamasıdır. Bunun yanı sıra, osilatör koker deliklerinde, (mevcut 4 pinden) kullanılan 2 pin açıkça belirtilmiştir.
Şema tasarımı açısından bu iki ürün neredeyse birbirinin aynısıdır; TEK İSTİSNA C2 (Saturn'de) veya C5 (Ronica'da) değeridir. Ronica SC-197'de bu seramik kapasitörün değeri 1 nF iken, Saturn S-077'de kullanılan değer 220 pF'dır.
Bu projeyi hem kendi kullanımım için hem de arkadaşların isteklerini veya siparişlerini karşılamak amacıyla birkaç kez topladım ve şimdiye kadar monte ettiğim cihazların hepsi, montajı biter bitmez hemen çalıştı. Bu sayfada yer alan fotoğraflar, şimdiye kadar monte ettiğim benzer cihazlardan sadece birine aittir.
Kurulum (Yapısı)
Bu VFO vericisi 3 katmandan (kademeden) oluşmaktadır. Osilatör bölümünde C9018 transistör kullanılırken, birinci tampon (buffer) katında çift olarak paralel bağlanmış 2 adet C930, son tampon katında ise 4 adet C930'dan oluşan bir devre kullanılmıştır. Transistörleri bu şekilde çiftler halinde bağlama fikri oldukça iyi bir fikirdir; çünkü bu yöntem daha yüksek bir kazanç sağlamasının yanı sıra, bu tür paralel bağlı transistörler kararlılığı (stabilitiyi) de artırmaktadır.
Montaj esnasında işlemlerin aşama aşama yapılması tavsiye edilir. Yukarıdaki fotoğrafta da görüldüğü gibi, şemanın sol tarafındaki osilatör bölümünden başlayarak C6'ya kadar olan kısım ilk olarak kurulmalıdır.
Dikkatli bakıldığında, bu Ronica PCB'nin ön yüzeyindeki serigrafi (baskı) kısmında ufak bir basım hatası olduğu görülmektedir. PCB üzerinde R2 bileşeni 1K5 olarak yazılmışken, şemada bu R2'nin değeri 15k olarak belirtilmiştir. Şema sayfasında yer alan değer doğru olanıdır.
C1'den C4'e kadar olan kapasitörler ile L1 bobini, üretilen frekansın belirlenmesinde en önemli bileşenlerdir. Kararlılığı (stabilitiyi) artırmak için osilatör bölümünde en kaliteli bileşenleri kullanın. Birçok kaynak, RF devrelerinde mika kapasitör yerine seramik kapasitör kullanmanın daha iyi olduğunu belirtmektedir. Bu yüzden osilatör bölümünde seramik dışında başka bir kapasitör çeşidi kullanmayı hiç denemedim.
Eğer imkanınız varsa, sıcaklık değişimlerinde daha kararlı (stabil) olan NPO tipi seramik kapasitörleri tercih edin.
Bu cihazı birkaç kez monte ettikten sonra, bu vericinin ulaşabileceği frekans aralığının 88 ila 108 MHz arasını tamamen kapsamadığını fark ettim. Şemadaki osilatör bobini özellikleriyle, 90 MHz ve üzeri bir frekans aralığı elde edilmektedir. Bu nedenle, FM bandının alt kısımlarındaki bir frekans isteniyorsa, osilatör bobinine 1 (bir) tur daha eklenerek toplamda 4 tura çıkarılması gerekir.
Piyasada bu şekilde boş (sarılmamış) 2 tip koker (bobin karkası) bulunmaktadır.
Büyük olanın çapı 8 mm, küçük olanınki ise 5 mm'dir. Bu projedeki osilatör bobini için küçük boyutlu olanı seçin. Aslında 5 mm çapında olup, 8 mm çapındakiler kadar geniş bir tabana sahip olan bir tip daha vardır. Eğer şans eseri bu tip bir koker bulabilirseniz, SC-197 PCB üzerinde doğrudan kullanabilirsiniz. Ancak bulamazsanız, yandaki resimde görülen küçük koker de kullanılmayan pinleri bir kargaburun ile sökülüp/kesilip atıldıktan sonra kullanılabilir. Karşılıklı köşegen pozisyonlarda bulunan 2 pini bırakın, böylece daha sonra PCB üzerindeki mevcut deliklere tam olarak oturacaktır.
Şemaya uygun olması için, PCB üzerindeki koker bağlantı noktaları olan deliklere dikkat edin. Yukarıdaki osilatör bölümü fotoğrafında, bu noktaların "PEMANCAR MINI FM 88 - 108 MHZ" serigrafi yazısına en yakın tarafta olduğu görülmektedir.
Bu projede sadece iki tip transistör kullanılmaktadır: C9018 ve C930. Bu görseldeki transistör bacaklarının (pinlerinin) yerleşimine dikkat edin.
Bileşen dükkanında bu transistörleri ararken, kodların başında yer alan ön eklere bakıp kafanızı karıştırmayın. Örneğin, 2SC9018 ile tamamen aynı olan FCS9018 koduyla karşılaşabilirsiniz. Başındaki "FCS" ifadesi, üretici firmayı, yani Amerika merkezli bir silikon şirketi olan Fairchild Semiconductor'ı işaret eder.
"2SC" ise, Endonezya piyasasında yaygın olarak bulunan çoğu transistörde olduğu gibi, Japon üretimi bir transistör olduğunu gösterir.
Osilatör bölümünün montajı bittikten sonra, güç kaynağına bağlayarak bir deneme yapın. Bu ilk test için, istenmeyen durumların önüne geçmek adına sadece 9V kullanabilirsiniz. Ardından, bir FM radyo alıcısını boş bir frekansa ayarlayıp açın. Radyodan sinyal sesi duyulana kadar küçük bir tornavida yardımıyla osilatör kokerinin (bobininin) nüvesini çevirmeyi deneyin. Osilatörün ürettiği frekans ile radyonun frekansı eşleştiğinde, radyodaki hışırtı sesinin kesilmesi bunun en belirgin özelliğidir.
Tampon (Buffer) 1 ve 2 Bölümleri
Osilatörün sorunsuz çalıştığından emin olduktan sonra, tampon bölümünün yapımına geçebilirsiniz.SC-197 devresinin tampon kısmıyla uğraşmak oldukça keyiflidir; çünkü kullanılan bileşen çeşitliliği sadece 4 tipten ibarettir: Tek bir transistör tipi (Tr.2'den Tr.7'ye kadar), aynı değerde tek bir direnç tipi (R5'ten R10'a kadar), tek bir trimer tipi (C8 ve C9) ve yine aynı ölçülere sahip tek bir bobin tipi (L2 ve L3).
Ek Not (17 Şubat 2013): Bir arkadaştan, tampon 1 (buffer 1) kısmında yer alan 47k'lık dirençten sadece 1 adet kullanılmasının yeterli olacağına dair bir öneri geldi. Bu ipucunun vericinin performansını artırdığı söyleniyor.
L2 ve L3 bobinleri hava nüveli sargılardır; 0.7 / 0.75 mm çapındaki telden, 6 mm sargı çapıyla sarılırlar. Genel olarak bobin yapım yöntemlerini, daha sonra yayınlanacak olan "Bobin Yapım İpuçları" başlıklı yazıda bulabilirsiniz.
Trimer kapasitör aramak bazen başlı başına bir kafa karışıklığı yaratabilir. Özellikle satın almaya gittiğimizde dükkandaki tezgahtar sattığı ürünü tam olarak tanımıyorsa bu durum daha da zorlaşır. Çoğu zaman vitrindeki bir trimeri işaret edip kapasite değerini sorduğumda "bilmiyorum" cevabını aldım. Ya da daha kafa karıştırıcı olanı; bir dükkanda bir trimer için belirli bir pF değeri söylenirken, başka bir dükkanda tamamen aynı olduğundan emin olduğum bir trimer için satıcının bambaşka bir değer söylediğine şahit oldum. Üstelik her iki dükkan da kendi iddiasında son derece ısrarcıydı. Tam bir kafa karışıklığı, değil mi?
Aslında tüm trimer üreticileri gövde üzerine değerleri açıkça bassaydı bu sorun kolayca çözülürdü (Not: Bildiğim kadarıyla trimerlerinin üzerine değer basan tek üretici Arco firmasıdır).
C8 ve C9 için kullanılabilecek birkaç farklı trimer denedim. Bu trimerleri aşağıdaki fotoğrafta görebilirsiniz.
İşte metnin doğrudan Türkçe çevirisi:
A. Plastik dielektrikli ve 3 bacaklı, yeşil renk kodlu trimer. Bazı kaynaklar kapasitans değerinin 70 pF olduğunu belirtmektedir. Zorunda kalmadıkça bu trimeri kullanmaktan kaçınmanızı öneririm. Ayar (trimming) yapmak için tornavidanın girdiği kanal çok küçük ve hassastır; bu durum daha sonra yapacağınız ayar işlemini zorlaştırır.
B. Seramik dielektrikli ve 3 bacaklı trimer, kapasitansı 100 pF'dır. Benim deneyimlerime göre, yukarıdaki resimde yer alan 4 trimer arasındaki en iyi olanıdır. Rotoru (dönen kısmı) ilk kez çevrildiğinde sert hissettirir (döndürmesi biraz zordur). Bu durum normaldir. Aksine, ilk kez çevrildiğinde hafif hissettiriyorsa, o trimer muhtemelen ikinci eldir (kullanılmıştır).
C. Dielektrik türü bilinmeyen, 2 bacaklı trimer. Bazı kaynaklara göre değeri 70 pF'dır.
D. Seramik dielektrikli, turuncu plastik gövdeli ve 2 bacaklı trimer, kapasitans değeri 65 pF'dır.
Yukarıdaki trimerlerden hangisini seçerseniz seçin, C8 ve C9 için birebir aynısını kullanın (yani C8 için A tipini kullandıysanız, C9 için de yine A tipini kullanın).
Akort (Tuning)
Montaj tamamlandıktan ve tüm bağlantıların düzgün yapıldığı kontrol edildikten sonraki aşama, vericiden optimum performansı almak için yapılan akort (tuning) işlemidir. Bu aşamada plastik malzemeden üretilmiş özel bir ayar tornavidasına (piyasada genellikle yeşil renkli olur), bir SWR metreye ve bir Yapay Yüke (Dummy Load) ihtiyacımız vardır.Vericinin antene giden çıkışı SWR metrenin girişine (input), SWR metrenin çıkışı ise Yapay Yüke (Dummy Load) bağlanır. Vericiyi bir antene veya Yapay Yüke bağlamadan çalıştırma ihmalkarlığını asla alışkanlık haline getirmeyin.
Ekipmanlar bu şekilde bağlandıktan sonra vericiye güç verin. FM modülasyonu için akort işlemi yaparken herhangi bir ses (ses sinyali) vermemize gerek yoktur. SWR metreyi, vericinin çıkış gücünü ölçeceğimizi belirten "Power" konumuna getirin.
L1 ferrit nüvesini yavaşça çevirerek istediğiniz frekansı belirleyin. Akort edilecek verici frekansının varlığını kontrol etmek için bir FM radyo alıcısı kullanın.
Frekans belirlendikten sonra, Güç / SWR metrede en yüksek (maksimum) değeri görene kadar C8 trimerini çevirin. Aynı işlemi C9 trimeri için de uygulayın. Ardından, alınabilecek en yüksek sonucu elde ettiğinizi hissedene kadar bu adımları C8'den başlayıp C9'a doğru birkaç kez tekrarlayın.
Daha sonra SWR metrenin anahtarını VSWR fonksiyonuna getirin. En düşük SWR sonucunu elde edene kadar C9 trimerini çevirin.
Deneyeceklere şimdiden kolay gelsin, umarım başarılı olursunuz.---oOo---
Ek Not: (Eylül 2014)
Bu yazıda ele alınan projedeki Ronica SC-197 tasarımı, "Saturn" adlı PCB üreticisinin S-077 kodlu bir "rakibine" sahiptir. Aşağıdaki görsellerde de görebileceğiniz gibi
S-077 şeması; C2 değeri hariç Ronica SC-197 ile neredeyse tamamen aynıdır (metin açıklamasına bakınız).
S-077'nin Serigrafi (Baskı) Yüzü; osilatör bobininin hangi bacaklarının kullanıldığı açıkça çizilmiştir.
Saturn S-077 ürününün avantajı, serigrafi (baskı) yüzünde hiçbir basım hatasının olmamasıdır. Bunun yanı sıra, osilatör koker deliklerinde, (mevcut 4 pinden) kullanılan 2 pin açıkça belirtilmiştir.
Şema tasarımı açısından bu iki ürün neredeyse birbirinin aynısıdır; TEK İSTİSNA C2 (Saturn'de) veya C5 (Ronica'da) değeridir. Ronica SC-197'de bu seramik kapasitörün değeri 1 nF iken, Saturn S-077'de kullanılan değer 220 pF'dır.
Son düzenleme:
