Kendin Yap (DIY) Temassız Voltaj Test Kalemi: Şema, Montaj ve Çalışma Mantığı

guclusat

Tanınmış Üye
Süper Moderatör
330563259_.jpg.dc72dda65ec2e4d8422f2e3dacbce4f0.webp
Elektronik atölyenizde veya evde kolayca yapabileceğiniz, AC elektrik alanlarını temassız olarak algılayan pratik bir Temassız Voltaj Test Kalemi (Non-Contact Voltage Tester) projesidir. Kablo soyma derdi olmadan duvar içindeki veya kablolardaki elektrik akımını güvenle tespit etmenizi sağlar.

1. Projenin Çalışma Prensibi ve Özellikleri​

  • Darlington Bağlantısı: Devrenin kalbinde iki adet NPN transistörün (Q1 ve Q2, örn. BC547 veya C1815) oluşturduğu Darlington Çifti yer alır. Bu yapı, metal ucun (antenin) yakaladığı zayıf elektrostatik AC akımları son derece yüksek bir kazançla yükseltir.
  • Görsel Uyarı: Voltaj algılandığında transistörler iletime geçer ve devre üzerindeki Kırmızı LED yanarak kullanıcıyı uyarır.
  • Güvenli Tasarım: Seri bağlı 1kΩ koruma direnci (R2) ve 300Ω akım sınırlama direnci (R1) devreyi ve kullanıcıyı güvenli tutar.

2. Gerekli Malzemeler Listesi​

  • Transistörler (Q1, Q2): 2 adet NPN Transistör (örn. BC547, BC548 veya C1815)
  • Dirençler:
    • 1 adet 1K Koruma Direnci (R2)
    • 1 adet 300R Akım Sınırlayıcı Direnç (R1)
  • Görsel Eleman: 1 adet Kırmızı LED
  • Güç Kaynağı: 2 adet 1.5V Düğme Pil (Toplam 3V) ve pil yuvası
  • Gövde / Uç: Şeffaf plastik tornavida gövdesi ve metal test ucu (anten)

3. Devre Bağlantı Şeması Özeti​

  • Metal Uç (Anten): AC alanı yakalamak için R2 direnci üzerinden Q1 transistörünün base (beyz) ucuna bağlanır.
  • Transistörler: Q1 ve Q2 transistörleri Darlington yapısında birbirine bağlanır.
  • LED ve Akım Sınırlama: Çıkış katına seri bağlı R1 direnci (300R) üzerinden Kırmızı LED'e aktarılır.
  • Besleme: Devre, seri bağlı 2 adet 1.5V pil ile beslenir.
 
Hocam bu devrede yanlışlık var.
3V (iki adet lazer oyuncak pili) Transistörlerin BE'leri üzerinden LED'e akarak kendi kendilerine bitiyorlar. Her ne kadar LED'in parlama gerilimi min. 1,7V-1,8V olsa da, parlamazken de iletim yapar. Küçük lazer pillerin birkaç saatte biteceği anlamına gelir.
 
Hocam bu devrede yanlışlık var.
3V (iki adet lazer oyuncak pili) Transistörlerin BE'leri üzerinden LED'e akarak kendi kendilerine bitiyorlar. Her ne kadar LED'in parlama gerilimi min. 1,7V-1,8V olsa da, parlamazken de iletim yapar. Küçük lazer pillerin birkaç saatte biteceği anlamına gelir.
Evet öyle gözükmekte ama tam olarak bu şekilde olmaz tetik yokken devre uyku modunda gibi çalışır ve pil neredeyse hiç akım harcamaz. Teoride olmaza bile pratikte muhakkak sızıntı akımı olacaktır ama bunun devrede ki pilleri kısa sürede bitireceği kanısında değilim.
 
Hemen bir bakalım...
İki adet BE diyodu 0,7x2=1,4V
LED çalışma gerilimi (Vf) = 1,8V
1,4 + 1,8 = 3,2Volt

Yeni alınmış iki pilin voltajı 3,2Volt'tur.
İlk bakışta pil 3Volta indikten sonra bir daha kaçak olmaz, çünkü voltajlar eşitlenir gibi görünüyor.

Fakat unutulan çok önemli bir durum var:
Ne BE diyotları, ne de LED'in kendisi bir zener diyodu değildir ve her voltajda iletim yapar. Yani piller 2,5Volt'a inseler bile o diyotlar ve LED üzerinden azar azar akım akacaktır. Bu akımın ne kadar olacağını kestiremiyorum. Ama bitirir.

Peki ama neden eminim?

Şöyle bir devre kurmuştum:

1793245607910.webp

Ucuz bir el fenerinin içini tamamen boşaltıp bu devreyi kurdum. Şarj kesici olmadığı için piller iki diyot düşümü kadar (1,4V) voltaja erişince diyotlar BMS devresi gibi daha fazla şarj olmasını engelleyecekti. Devreyi kurdum, şarj ettim, attım kenara. 3 gün sonra yanmıyordu. Pilleri ölçünce her pilin 0V olduğunu gördüm. Dİyotlar sağlamdı. Piller yeniydi. Ama neden böyle oldu? Diyotlar 0,7'nin altında geçirmez zannediyordum. 0,1'i bile geçirebilir. İşte kaçak akım burada devreye giriyor.

Yukarıdaki devrede de buna benzer bir prensip var.

1793245935911.webp

Uygun bir zaman test edip dönüş yaparım. Ucuz lazer pili bulmam lazım.
 
Geri
Yukarı