Teknik Arşiv: Sabit Akım Kaynaklı Hassas Testere Dişi Üreteci
Ses test sinyalleri ve osiloskop tarama (sweep) devreleri için mükemmel bir kaynak olan bu devre, sıradan RC devrelerinden farklı olarak
doğrusal (lineer) bir yükselme sunar.
1. Devrenin Çalışma Mantığı ve "Shark Fin" Farkı
Basit bir direnç üzerinden şarj edilen kapasitör, doldukça akım düştüğü için "köpekbalığı yüzgeci" (shark fin) şeklinde eğrisel bir dalga üretir. Ancak bu devrede kullanılan
Q1 (2N3906) sabit akım kaynağı, C1 kapasitörünü zaman içinde tamamen doğrusal bir şekilde doldurur.
- Lineer Yükseliş: Sabit akım sayesinde voltaj düz bir çizgi halinde artar.
- Hızlı Deşarj: Kapasitör gerilimi kritik seviyeye ulaştığında Q2 (2N2646) UJT aniden iletime geçer ve C1'i çok hızlı bir şekilde boşaltır. Bu sayede dikey bir iniş elde edilir.
2. Teknik Özellikler ve Ayarlar
- Frekans Aralığı: R3 potansiyometresi ile 100 Hz ile 1000 Hz (1 kHz) arasında ayar yapılabilir. R3 direnci azaldıkça şarj akımı artar ve dolayısıyla frekans yükselir.
- Tampon Katı (Buffer): Q3 (2N3904) emiter izleyici olarak çalışır. Bu kat, kapasitör üzerindeki hassas sinyali korur ve devrenin çıkışına bağlayacağınız yüklerin sinyal formunu bozmasını engeller.
- Çıkış Genliği: R6 potu ile 6 Volt tepe değerine kadar ayarlanabilir çıkış alınabilir.
3. Malzeme Listesi
Bu devreyi kuracak arkadaşlar için kritik parça listesi:
- Q1: 2N3906 (PNP Transistör - Akım Kaynağı için)
- Q2: 2N2646 (UJT - Deşarj Ünitesi)
- Q3: 2N3904 (NPN Transistör - Tampon Katı)
- C1: 0.1 uF Mylar (Zamanlama Kapasitörü)
- R3: 20K Trimpot (Frekans Ayarı)
- R6: 5K Potansiyometre (Genlik/Ses Ayarı)
Usta Tavsiyesi: "Neden UJT?"
Günümüzde bu iş için 555 entegresi çok kullanılsa da,
2N2646 UJT ile yapılan deşarj işlemi çok daha keskin ve parazitsizdir. Özellikle eski tip osiloskopların tamiri veya analog synthesizer (müzik sentezleyici) projeleri için bu devre en saf testere dişi sinyalini verir.
